Kleine 4000 locaties in beeld met mogelijk PFAS-vervuiling

Op dit moment zijn er in Nederland een kleine 4000 locaties waarvan gemeenten en provincies verwachten dat ze met PFAS vervuild zijn en die ze op termijn aan een bodemonderzoek moeten onderwerpen. Dit getal zal nog groeien, omdat overheden aan het begin staan van hun inventarisatie. Dat staat in een nieuw rapport van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, op basis van een enquête onder de provincies en de 29 grotere gemeenten die onder de voormalige Wet bodembescherming (Wbb) vallen. Het is de eerste keer dat PFAS-locaties systematisch in beeld worden gebracht.

Bijna 4000

Die Wbb-gemeenten variëren van Alkmaar tot Groningen, en van Maastricht tot Deventer. Zij en de provincies doen hun inventarisaties op basis van bureauonderzoek en historische gegevens. Vier van de 41 overheden zijn hier inmiddels mee klaar, en één is nog niet begonnen. Van de bijna 4000 potentieel vervuilde locaties is van ruim 2300 bekend dat er van bodemvervuiling door PFAS sprake kan zijn. Bij de resterende locaties gaat het om een inschatting.

Van die 2300 bekende locaties gaat het in één geval om een plek waar PFAS gemaakt is. In 1357 gevallen gaat het om bedrijven in de textiel-, papier- en kunststofindustrie die met PFAS hebben gewerkt, en om scheepsbouw, chemische wasserijen en verzinkerijen. Verder zijn er 225 locaties bekend waar blusschuim is gebruikt, voor schuimparty’s maar vooral brandweeroefeningen. Verder gaat het in 745 locaties om afvalstromen.

Bodemonderzoek

Als een potentiële locatie op de lijst staat, moet er bodemonderzoek gedaan worden en bepaald of er een risicodrempel overschreden wordt. Voorlopig zijn er los van de bijna 4000 potentiële locaties ook 57 aandachtlocaties vastgesteld, door tien gemeenten en vijf provincies. In deze gevallen is er al PFAS-vervuiling aangetoond. Op deze lijst staan vijf productielocaties, één bedrijf uit de tapijt- en vloerkledenindustrie, één verzinkerij, één schuimparty, en 35 blusschuimlocaties. Op acht locaties is de sanering gaande, in vier is die afgehandeld, maar in de rest moet de sanering nog beginnen.

Totaalbeeld

Het rijk wil dat er in 2030 een totaalbeeld is van de omvang van de PFAS-vervuiling en er een schatting gemaakt kan worden van de financiële aderlating. Dit jaar zullen overheden 11,1 miljoen euro aan SPUK-gelden aanvragen, met oog op onderzoek en sanering. Voor één locatie gaat het om zelfs 6 miljoen euro. Eerder is er ook al 18,8 miljoen euro aan SPUK-gelden door het rijk uitgekeerd. Daarmee is de aderlating niet ten einde. ‘Feit is (…) dat de kosten voor de aanpak van PFAS-aandachtlocaties fors zijn en dat er vermoedelijk een forse opgave volgt uit de inventarisaties die worden uitgevoerd door de regiehouders’, schrijft het ministerie in het rapport.

Hindernissen

De betrokken overheden zeggen op meerdere manieren te worden gehinderd. Allereerst geven niet alle grondeigenaren toestemming voor het nemen van bodemmonsters. Overheden zeggen weinig mogelijkheden te hebben om private partijen tot meewerken te dwingen. Ook is niet altijd bekend wie de vervuiling veroorzaakt heeft, of waar de vervuiler nu is. Daarnaast zijn overheden onzeker over de financiële hulp van het rijk. ‘Zonder financiële zekerheid stagneert de voortgang van de inventarisatie en aanpak van PFAS-aandachtlocaties omdat geen verplichtingen kunnen worden aangegaan zonder middelen’, staat in het rapport.

Verder hebben overheden niet altijd genoeg PFAS-kennis en personeel in huis, leven ze in onduidelijkheid over de vervuilingsnormen waarmee ze moeten werken, en kunnen locaties moeilijk bereikbaar zijn omdat ze bijvoorbeeld bebouwd zijn.