Goed voor de natuur, goed voor de mens

Nederland moet in 2050 natuurinclusief zijn. Want een sterke natuur en een rijke biodiversiteit zijn het fundament van onze gezondheid, welzijn en economie, zo blijkt in december 2025 op een grote manifestatie van Collectief Natuurinclusief in Den Bosch. De dagen ervoor zijn er tal van lokale voorproefjes.

Juttersgeluk

Aan het strand van Zandvoort kleurt de middagzon de lucht zalmroze. Op deze zachte winderige decembermiddag loopt een groepje mensen met een emmertje en grijper langs de vloedlijn. ‘Hier vinden we het meeste plastic afval’, zegt Annemiek Boot. Eerder heeft de vrijwilliger van stichting Juttersgeluk uitgelegd dat er ook veel natuurlijk materiaal te vinden is dat op plastic lijkt, zoals het skelet van de inktvisachtige zeekat en eikapsels waarin jonge rogjes of hondshaaitjes zaten. Wie goed kijkt, ziet echter afval genoeg. Na een uur lopen zitten snippers hardplastic, stukken visnet, lollystokjes, ijzerdraad, hout met spijkers en losse plastic draden van netten (vispluis) in de emmers.

Springtouwkoning

Vooral Jonas is gretig en succesvol. ‘Ik ben de springtouwkoning’, zegt hij beslist. Als geen ander kan hij in de werkplaats van Juttersgeluk de gevonden petflessen tot draden snijden en daarvan een springtouw vervlechten, inclusief met vispluis geknoopte handvatten die zijn afgesloten met een petfles dop. Guersham, een wat stille zestienjarige jongen, legt uit dat de stukken hardplastic tot korrels vershredderd worden en in mallen in een oven tot ­zeepbakjes worden gesmolten.

Wegwerpmaatschappij

In de winkel van Juttersgeluk in Zandvoort zijn ze te koop met een stukje zeep erin. Er hangen ook oorbellen, sleutelhangers en er zijn zelfs kussens verkrijgbaar. ‘Wij zijn de oren en ogen van de zee. Wij rapen hier de wegwerpmaatschappij op’, zegt Suzanne Klaassen, oprichter van Juttersgeluk. De organisatie bestaat tien jaar en er werken intussen zestig vrijwilligers. ‘Van schoolverlaters en ADHD tot mensen met een neurodivergent brein, autisme of burn-out’, zegt ze.

Natuurelementen

Deze dag doet de Zandvoortse juttersclub mee aan de zogenoemde Green Escape, een van de thema’s van de Manifestatie Natuurinclusief die een dag later plaatsvindt. ‘Wij willen jongeren tussen zestien en dertig jaar in de prikkelarme omgeving van het strand een ‘groene uitvlucht’ bieden, in verbinding met de natuurelementen en met elkaar’, zegt Klaassen.

Jonge bomen

Waar in Zandvoort jongeren een stuk strand ontdeden van plastic afval, verhuisden jongeren in Maastricht jonge bomen van een landgoed naar een GGZ-instelling. Goed voor de bomen en goed voor de mensen. De boompjes hadden op het landgoed geen ruimte, en op de GGZ-instelling kijken cliënten voortaan uit op het groen. In Den Bosch maakten jongeren onder leiding van tv-presentator Lodewijk Hoekstra een wandeling om ‘frisse ideeën’ op te doen. De wandeling voert langs kleine wadi’s, openbare ­picknickplaatsen en speeltoestellen.

Gestrest

Het blijkt hard nodig want één miljoen mensen in Nederland, waaronder een groeiend aantal jongeren, heeft moeite om mee te komen. Uit onderzoek van gezondheidsinstelling NIVEL en het RIVM blijkt dat de helft van vijfduizend ondervraagde jongeren zich regelmatig gestrest of eenzaam voelt. Juist deze week toont nieuw onderzoek van het Trimbos instituut en het RIVM dat vier op de tien mensen in Nederland met mentale problemen kampen, zoals angst en depressie. Vrouwen en meisjes hebben er vaker last van dan mannen en jongens. Jongvolwassenen blijken de meest kwetsbare groep.

Vergroening

Deze tijdingen in de donkere decemberdagen zijn het decor van de eerste Natuurinclusief Manifestatie in de Brabanthallen in Den Bosch, die de afsluiting vormt van drie dagen met initiatieven zoals Green Escape. In Den Bosch worden er maar liefst 58 verschillende lezingen gehouden met meer dan duizend deelnemers. In de van oorsprong Brabantse veemarkt zien heel wat nadere deals het licht. Het zijn concrete voorstellen over een grotere vergroening van Nederland inclusief een schatting van de beoogde baten.

Sociale cohesie

Vooral de link met fysieke of psychische gezondheid, zoals aan het Zandvoortse strand is opvallend. Vergroening van schoolpleinen leidt tot meer bewegen en minder pestgedrag. Groene bedrijventerreinen verminderen arbeidsverzuim. Minder versteende en boomrijke straten verminderen hittestress en verbeteren de nachtrust. Boeren met meer aandacht voor natuur en water kan nieuwe verdienmodellen opleveren dan alleen inkomsten uit monocultuur van veeteelt en akkerbouw. Nieuwbouwlocaties met groen en water leiden tot meer sociale cohesie tussen de nieuwe bewoners.

Natuurinclusief beleid

En ‘natuurinclusief’ levert niet alleen de mens wat op. Want het barst van de initiatieven waarbij ook de bloemetjes, de bijtjes en de vogeltjes in de stad profijt hebben bij een groenere leefomgeving. Elke keer als er een gong klinkt in de Brabanthallen, is er weer een deal gesloten. Het gonst en klatert van geluiden van samenwerkende organisaties, bedrijven en individuen. Waar in de jaren dertig van de vorige eeuw boeren en veehandelaren met handjeklap koeien en paarden verhandelden, klappen vandaag duizend mensen voor elkaar en voor meer natuurinclusief beleid.

Optimisme

In een stil kantoortje in het Bossche zalencomplex zegt ambassadeur Jannemarie de Jonge dat de bijeenkomst een manifestatie vormt van ‘optimisme, besluitvaardigheid en innovatie’. ‘We moeten toe naar een natuurinclusieve samen­leving. Natuurinclusief is niet natuur met een hek eromheen, maar geldt als een ­basisprincipe voor een gezond leven voor mens en natuur. We hebben strenge wet- en regelgeving voor exclusieve natuur, maar die floreert alleen bij veel natuur met een basiskwaliteit waar gemeenten, waterschappen en provincies hun best voor doen, net als de boeren’, zegt De Jonge. De manifestatie in Den Bosch laat de groeiende aandacht voor een natuurinclusieve aanpak zien.

Lees het hele verhaal deze week in BB01 (inlog).