‘Rijk verbiedt gemeenten om eigen maatregelen te nemen tegen staalslakken’, zo brachten journalisten begin maart naar buiten. Een paar dagen later stelden Kamerleden van GroenLinks-PvdA en Partij voor de Dieren Kamervragen hierover aan de nieuwe bewindsvrouw op dit slepende dossier: Annet Bertram, staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. Maar het is niet waar dat gemeenten geen eigen keuzes mogen maken, schrijft zij woensdag in antwoord op die vragen. ‘Het staat bevoegde gezagen (…) vrij om gemotiveerd af te wijken op basis van locatiespecifieke kenmerken ter bescherming van mens en milieu.’
Gemeenten mogen eigen staalslakkeuzes maken, zegt IenW
Staatssecretaris Bertram beantwoordt Kamervragen en moet in allerijl reageren op nieuwsbericht NOS over onderzoeken.
Bertram had dit half maart ook al benadrukt in een Kamerbrief naar aanleiding van de berichtgeving. De Kamervragen beantwoordt ze vlak voor een commissiedebat in de Tweede Kamer, dat opnieuw over staalslakken zal gaan.
De brief
Reden voor de onrust was een brief die directeur-generaal Afke van Rijn van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat eind december schreef over de inwerkingtreding van het Circulair Materialenplan, die op de post was gegaan naar alle gemeenten, provincies en omgevingsdiensten, plus een ‘cc’ naar de koepels IPO, VNG en OmgevingsdienstNL, en Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
Daarin meldde zij dat vorig jaar in een aantal gemeenten generieke verboden zijn afgekondigd voor het als bouwstof gebruiken van staalslakken (een restproduct van Tata Steel in IJmuiden) en bodemas (een restproduct van afvalverbrandingsinstallaties). Deze restproducten worden al jaren gebruikt als secundaire grondstoffen, ter vervanging van bijvoorbeeld zand. De gemeenten besloten hiertoe uit zorg over de gevolgen van deze stoffen voor gezondheid en milieu.
Er speelt meer
De directeur-generaal wees in haar brief erop dat verboden niet generiek mogen zijn, maar steeds situatiespecifiek. Wel zei ze: ‘Gemeenten kunnen binnen het stelsel van de Omgevingswet als maatwerk lokale regels stellen waarin zij beperkingen opleggen aan het gebruik van secundaire bouwstoffen.’
Het ministerie wil namelijk voorkomen dat te veel restproducten niet hergebruikt worden, vanwege de circulariteitsambities. Tegelijkertijd speelt er meer.
Vorig jaar zomer jaar besloot Bertrams voorganger Thierry Aartsen dat er een tijdelijke stop komt op een groot deel van het gebruik van staalslak, waaronder als halfverharder op fietspaden en speelterreinen. Over dit laatste was bezorgdheid ontstaan, wat leidde tot een motie van de gemeente Gooise Meren op de ledenvergadering van de VNG.
Baltische landen
Uit onder meer de beslisnota bij die Kamerbrief bleek dat het ministerie van I en W niet graag een algeheel verbod op staalslakken invoert. Eén reden is dat bij de staalproductie door Tata Steel onvermijdelijk staalslakken ontstaan. Nu al wordt een groot deel geëxporteerd naar de Baltische landen. Het is niet duidelijk of meer export wel mogelijk is. Tegelijkertijd kan het kostbaar zijn om staalslakken te storten. Nog los hiervan bepaalt de Europese Commissie dat een verbod op het hergebruik van staalslakken slechts tijdelijk mag duren. Ook voor de ‘pauzeknop’ moest Aartsen de toestemming van Brussel hebben.
Veel mis
Het is duidelijk dat er de afgelopen jaren veel mis is gegaan met staalslakken. De Inspectie voor de Leefomgeving en Veiligheid (ILT) constateerde vorig jaar niet voor het eerst ‘dat de regelgeving voor toepassing van LD-staalslakken tekortschiet en te weinig bescherming biedt voor mens en milieu.’
De inspectiedienst onderzocht tien infrastructurele projecten waarbij staalslak is gebruikt. In negen van de tien gevallen was er milieuschade, ‘ondanks dat de toepassingen voldeden aan de geldende wet- en regelgeving’. ‘Wanneer staalslakken in contact komen met grond- of regenwater krijgt het water een lage zuurgraad met een verhoogde pH-waarde, vergelijkbaar met een gootsteenontstopper.’
Al twintig jaar bekend
Opvallend is ook iets anders wat de ambtenaren schrijven in die beslisnota: ‘Op basis van de Circulaire Toepassing van staalslak die in 2005 is opgesteld en begin 2024 is geüpdatet, kan gesteld worden dat de eigenschappen waar rekening mee gehouden dient te worden al circa twintig jaar bekend zijn.’
Bovendien noteren zij: ‘Ook was altijd al bekend dat direct en intensief contact door inname niet in de normen zijn meegenomen, omdat er altijd vanuit is gegaan dat staalslak niet op locaties zoals op kinderspeelplaatsen zou worden toegepast.’ Dit laatste is wel gebeurd, zonder dat gemeenten het wisten.
Opgeschrikt door NOS
Donderdag is het eerstvolgende commissiedebat over staalslakken. Maar woensdag werd de Kamercommissie eerst nog opgeschrikt door een bericht van de NOS dat het ministerie van I en W twee beloofde staalslak-onderzoeken nog niet heeft laten opstarten. Het gaat om studies van het RIVM. De Partij voor de Dieren heeft de rest van de commissie met spoed zover gekregen dat de staatssecretaris nog voor morgenvroeg schriftelijke uitleg moet geven. De NOS geeft in het nieuwsbericht niet weer wat haar bronnen zijn.
Het zou de onderzoeken betreffen die Aartsen beloofde bij het indrukken vorig jaar zomer van de pauzeknop. ‘In het ene onderzoek brengt het RIVM de gezondheidseffecten van staalslakken voor mensen in kaart, in het andere de milieueffecten’, schrijven de NOS-verslaggevers.
Reeds gestart
In de betreffende Kamerbrief beschreef Aartsen dat het RIVM toen al onderzoek deed naar de zuurtegraad van meerdere secundaire grondstoffen, dus niet alleen staalslak. Verder had hij gevraagd ‘naar de exacte gezondheidsrisico’s van direct contact met staalslak’ en of die risico’s ook aan de orde zijn bij ‘andersoortige toepassingen van staalslak’, aldus de brief.
Ook in de beslisnota staat dat het eerste RIVM-onderzoek ‘reeds gestart’ was en uiterlijk eind juni klaar is. Ten aanzien van het tweede onderzoek, naar de risico’s van direct contact, was het ministerie toen nog met het RIVM in gesprek. ‘Er wordt nu afgestemd over het tijdspad’, meldden de ambtenaren.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.