Zet personeel delen in het coalitieakkoord

De energie- en warmtetransitie vraagt personeel. Véél personeel. Door krapte op de arbeidsmarkt kunnen gemeenten daar vaak moeilijk aan komen. Als je als politieke partij na de verkiezingen in de positie bent om bij te dragen aan een coalitieakkoord, overweeg dan om een strategische zet te doen voor je gemeente en regionaal personeel delen op te nemen in je coalitieakkoord. We zetten kort uiteen waarom en hoe.

Rond een derde van het gemeentepersoneel bereikt binnen tien jaar de pensioenleeftijd; dat vergroot krapte én kennisverlies. Gemeenten noemen onvoldoende capaciteit en ‘het ontbreken van continuïteit van medewerkers’ belangrijke knelpunten met betrekking tot de lokale warmtetransitie expliciet. Dit gaat om zowel praktisch als theoretisch opgeleid personeel. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten rapporteert dat 81 procent van de gemeenten meer personeel nodig heeft voor energietransitietaken. Alle hens is dus aan dek: met deze manier van werken voltooien we de transitie niet op tijd.

In de coalitieonderhandelingen kunnen partijen afspraken maken over mandaat, geld en governance. Het is verstandig hier vroeg over af te stemmen, omdat onderlinge verschillen tussen gemeenten hier juist zand in de motor kunnen gooien. Dat wordt een stuk lastiger zodra het coalitieakkoord dichtgetimmerd is. Overtuig je collega's in je eigen en naburige gemeenten door te benoemen dat het delen van personeel drie dingen oplevert: efficiëntie (kennis borgen in de regio in plaats van structureel extern inhuren), capaciteit (goede mensen voor schaarse profielen) en continuïteit (minder kwetsbaar voor verloop).

Een goed voorbeeld van een functie die je kunt delen in een regio is die van een jurist die werkt aan de kaders voor warmtenetten. Deze jurist zal niet 40 uur per week voor één gemeente aan de slag hoeven. Wel kan deze de kennis en kunde goed opnieuw gebruiken voor verschillende naburige gemeenten, en de gedeelde juridische kaders van de regio opnieuw toepassen op een andere gemeente. Zo kan de jurist efficiënter werken (want juridische kaders kunnen overeenkomen tussen gemeenten), is de capaciteit makkelijker te regelen dan externe inhuur (want deze persoon is al aangenomen), en is de inzet van deze jurist continu waardoor eventuele herzieningen of wijzigingen van eerder werk gemakkelijker zijn dan wanneer dit externe inhuur betreft.

Als we je hebben kunnen overtuigen om aan de slag te gaan met regionaal samenwerken voor de energietransitie, volgt de vraag: hoe? Platform31 heeft afgelopen twee jaar verschillende publicaties verspreid over dit onderwerp en wij hebben hier een aantal lessen uit kunnen trekken. Zorg er eerst voor dat het probleem duidelijk is: welke specialisaties missen we hier collectief in de regio? Wat hebben we nodig, en hoeveel kunnen we hier gezamenlijk in investeren? Blijf niet te lang hangen in ‘hoe gaan we dit precies regelen?’, omdat dit de energie uit de samenwerking haalt. We hebben gezien dat samenwerkingen waar gemeenten het eens zijn over wat precies het probleem was, het beste van de grond kwamen.

Als je het eens bent, volgt de uitwerking. Een paar zaken zijn hierbij belangrijk. Borg eigenaarschap én democratische controle, bijvoorbeeld door een stuurgroep met mandaat voor operationele besluiten in te stellen. Zorg dat colleges en raden structureel informatie krijgen over budget en taakuitbreiding. Maak kwartaalrapportages over de fte‑inzet en behaalde resultaten. Maak kennisproducten die voor de hele regio beschikbaar zijn. Doe een jaarlijkse herijking met alle betrokken gemeenten. En: als je buurgemeente (nog) geen zin heeft om aan te sluiten, forceer het niet. De samenwerking moet ontstaan uit intrinsieke motivatie om aan de slag te gaan.

We zien dat personeel delen werkt: in Drenthe en Groningen werkt een ‘flexpool’ voor alle gemeenten in die provincie voor beleidsondersteuning in de warmtetransitie, waar gemeenten enthousiast gebruik van maken. Ook in domeinen zoals de woningbouw werkt het delen van personeel goed (zoals de Vliegende Brigade in Zuid Holland). Wordt jouw gemeente het volgende voorbeeld waar mensen slimmer samenwerken in de energietransitie?

Alissa Kerklingh en Wouter Kersten, projectleiders Duurzame Ontwikkeling bij Platform31