Geitenhouderijen: ‘Het onderwerp ligt gevoelig’

De groei van het aantal geiten in Nederland is de laatste jaren afgevlakt. Dat blijkt uit de nieuwste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat is een trendbreuk met de enorme groei van het aantal geiten in de afgelopen tientallen jaren. Nederland telt nu vijf keer zoveel geiten als in 2000, door zowel schaalvergroting als de groei van het aantal bedrijven in provincies als Utrecht, Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel. De Brabantse gemeente Alphen-Chaam is het dichtst met geiten bevolkt, met 141 dieren per vierkante kilometer.

Geitenstop

In negen van de twaalf provincies geldt momenteel, om gezondheidsredenen, een tijdelijke stop op de vestiging van nieuwe bedrijven. In verschillende provincies geldt dit verbod bovendien voor bedrijfsuitbreidingen. Alleen Groningen, Friesland en Zeeland kennen geen moratorium, maar deze provincies tellen weinig geiten. De regionale bestuurders waren tot voor kort in afwachting van het laatste adviesrapport van de Gezondheidsraad, dat eind vorig jaar uit kwam.

Een piek

De Gezondheidsraad adviseert daarin om binnen één kilometer afstand van een geitenhouderij geen woningen te bouwen, vanwege een waarschijnlijk hogere kans op luchtwegproblemen. Omwonenden rond geitenhouderijen lijken een grotere kans te maken op een longontsteking. Dat komt doordat de geitenstallen in de omgeving zorgen voor een piek aan, weliswaar ‘algemeen voorkomende’, micro-organismen, fijnstof en endotoxinen. De oorzaak van de longontsteking is daarom niet uitsluitend toe te schrijven aan geitenstallen, maar ze vergroten het risico wel.

‘Binnen een woonafstand van 500 meter is dat risico [op een longontsteking] gemiddeld 73 procent hoger, binnen een woonafstand van 1 kilometer 19 procent’, schreef de Gezondheidsraad. De risico’s zitten vooral bij jonge kinderen, ouderen, en kwetsbare mensen. Mensen die in geitenhouderijen werken, behoren waarschijnlijk vaak niet tot de risicogroep, omdat ze relatief jong en gezond zijn.

Klein percentage

De onderzoekers schatten dat er jaarlijks 841 longontstekingen meer ontstaan doordat mensen binnen één kilometer van een geitenhouderij wonen. Wel is de onzekerheidsmarge groot. Bovendien is het een klein percentage van het totale aantal jaarlijkse longontstekingen. Dat zit volgens het RIVM op ruim 270.000 mensen met een longontsteking per jaar.

In de jaren tachtig telde Nederland maar een paar duizend geiten. Terwijl de andere veesectoren qua aantallen vrij stabiel bleven, groeide de geitenhouderij sinds de jaren negentig in een hoog tempo. De geiten worden voornamelijk gehouden voor zuivel, die goeddeels naar het buitenland gaat. De mondiale vraag naar (verwerkte) geitenmelk heeft een vlucht genomen, onder andere doordat in landen als China en de Verenigde Staten geitenmelk gebruikt wordt voor babyvoeding.

Geruimd

In totaal herbergt Nederland nu 629.000 geiten, waarvan 592.000 bij professionele geitenhouderijen. Een gemiddeld geitenbedrijf telt tegenwoordig 1434 geiten, wat veel meer is dan de 438 van een kwart eeuw geleden. Alleen in 2010 nam het aantal af, met tien procent, doordat er dieren geruimd werden in de strijd tegen de Q-koorts-epidemie.

Ligt gevoelig

Komende woensdag 14 januari vergadert de Tweede Kamer opnieuw over zoönosen en dierziekten, en staat ook de geitenhouderij op de agenda. Het demissionaire kabinet moet binnenkort besluiten wat het doet met het advies van de Gezondheidsraad. In een recente beantwoording van Kamervragen is op te maken dat de Brabantse gemeente Bernheze op basis van de huidige kennis besloten heeft geen zorginstellingen toe te staan binnen een halve kilometer van een geitenhouderij. ‘Het is aan gemeenten om in een lokale situatie goede afwegingen te maken bij de evenwichtige toedeling van functies en daarbij eventueel grenzen te stellen om zo kwetsbare groepen extra te beschermen’, schreven de ministers van Volksgezondheid en van Landbouw gezamenlijk.

In de beslisnota bij de Kamerbrief noteren ambtenaren: ‘Het onderwerp ligt gevoelig bij het publiek, zowel bij de omwonenden als belanghebbenden van veehouderijen. Het heeft de afgelopen tijd veel media-aandacht gekregen.’