‘De Wet op de Defensiegereedheid vreet aan het grote draagvlak dat Defensie in Gelderland heeft’

‘Deze wet gaat de uitbreiding van Defensie in Gelderland eerder vertragen dan versnellen’, zegt de Gelderse gedeputeerde Peter Drenth. Hij spreekt over de Wet op de Defensiegereedheid, die afgelopen zomer in consultatie lag. Deze wet moet het ministerie van Defensie de juridische ruimte geven om, indien ze het nodig vindt, af te wijken van de gebruikelijke regels voor natuurbescherming, geluidslimieten, vliegbewegingen, en de inspraakprocedures.

Een oekaze

De provincie Gelderland spreekt van een ‘bestuurlijke oekaze’, en een mogelijke ‘vrijbrief’ voor stikstofuitstoot middenin het grootste Natura 2000-gebied van Nederland: de Veluwe. ‘Eigenlijk wil Defensie hier precies alles doen wat ongeveer niemand überhaupt in Nederland mag: uitbreiden in Natura 2000. Ik kan het niet anders zeggen’, vertelt Drenth, net terug van reces. ‘De verbindingswegen tussen de kazernes in Gelderland en de luchtmachtbasis Deelen lopen dwars door Natura 2000-gebied heen. En daar waar Defensie niet in een natuurgebied uitbreidt, neem bijvoorbeeld de grote kazerne die in Zeewolde in Flevoland komt, zullen er wel gigantische verkeersstromen ontstaan door de Vogel- en Habitatrichtlijngebieden van de randmeren, bij Nijkerk, Harderwijk en Elburg. Waar bovendien de bruggen aangepast moeten gaan worden. Dus ja, zit Defensie ergens níet in de natuur?’

Zonder begrip is hij niet. Drenth is het ermee eens dat het ministerie moet kunnen ingrijpen als een nationaal belang in het geding komt. ‘Maar ik vind het niet kunnen om participatie en mitigatie grotendeels uit te schakelen.’

Knallen

Neem het geluid van schiettereinen. ‘In de gemeente Oldebroek komt er soms meer decibel vanaf het schietterein op de gevels van woningen dan wettelijk mag’, zegt de gedeputeerde. ‘Defensie gaat met nu zwaarder materieel schieten, ook omdat er weer tanks gestationeerd worden. Binnen de Gelderse geluidscontouren kun je dan geen woningen meer bouwen. Dat kun je oplossen door een algemene maatregel van bestuur vast te stellen met een hogere grenswaarde. Want de inwoners van Oldebroek hebben geen problemen met die knallen. Zij zijn die gewend, ze horen erbij. Maar men wil niet dat die hardere knallen ertoe leiden dat je geen woning meer kunt bouwen.’

‘Die knállen zijn dus niet het probleem. Het probleem is dat zij straks niks meer mogen. Dit soort discussies hebben wij al verankerd in onze afspraken met staatssecretaris Derk Boswijk van Defensie rondom het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie. Daar komen we prima uit, volgens mij. Maar nu walst de Wet op de Defensiegereedheid daar tussen door. Dat vreet aan het grote draagvlak dat Defensie in Gelderland heeft. Het rijk gooit met deze wet meer draagvlak weg, zoals hij er nu voor ligt, dan dat ze er baat van heeft.’

Goed afhechten

Met staatssecretaris Boswijk heeft Drenth heus fijne overleggen gehad. Maar wat is de langetermijnwaarde van die gesprekken? ‘Je mag dit niet verkeerd uitleggen, hoor, maar een gemiddeld kabinet zit tegenwoordig ongeveer twee jaar. Dus met wie maak ik afspraken? Als ik nu stappen zet, kan ik er dan op vertrouwen dat over vijf jaar de afspraken nog hetzelfde zijn? Daarom wil ik dit goed afgehecht hebben. En daarom is er veel zorg over deze nieuwe wet.’

Het lijkt er zelfs op dat de staatssecretaris van Defensie de rol van good cop heeft, en de minister die van bad cop. Want in Gelderland leeft ondanks de liggende afspraken wel degelijk de indruk dat de nieuwe wet als breekijzer gebruikt kan worden. ‘Yezilgöz heeft die taal wel gebezigd, en haar voorganger Brekelmans ook. Dit is volgens mij begonnen met het kabinet Rutte-IV. Men ziet dit echt als een wet om dingen door te kunnen drukken.’

Heropleving

Op Airport Den Helder is de stemming anders dan in Gelderland. Hier is men louter opgetogen met de heropleving van Defensie en de ruimere regelgeving. Nick Waterdrinker is business development manager van de luchthaven die half in handen is van de gemeente Den Helder en half in die van een Canadees bedrijf dat personeel vervoert naar de vele olie- en gasplatformen op de Noordzee. Airport Den Helder vormt de facto één geheel met het Maritiem Vliegkamp De Kooy van Defensie. ‘We gebruiken gezamenlijk de luchtverkeersleiding, de runway en de brandweer. Daarnaast heeft iedereen binnen de hekken van het terrein zijn eigen operaties en locaties.’

‘Het vliegveld in Den Helder is één van de laatste vliegvelden in Nederland die maar de helft van haar milieuvolume vol vliegt’, vertelt Nick Waterdrinker. ‘Wij hebben dus geen beperking met betrekking tot onze milieuvergunningen, qua geluid of anderszins. Dat komt doordat met alle bezuinigingen op Defensie in de afgelopen dertig tot veertig jaar, de regering in 2011 het besluit nam om het militaire deel van het vliegveld te sluiten. De militaire patrouillevliegtuigen waren al weg, en de helikopteractiviteiten werden afgeschaald.’

‘Dat het militaire deel van ons vliegveld er toch nog is, komt doordat het civiele deel ervan, samen met de provincie en onze klanten, het bedrag voor het medegebruik toen met 30 procent heeft verhoogd. Die geschiedenis verklaart dat wij nu enorm positief zijn dat Defensie weer uitbreidt. We zijn erg blij dat we een nieuwe hap lucht krijgen. Er komt een squadron maritieme gevechtshelicopters bij. Maar veel belangrijker is de uitbreiding van de onbemande maritieme luchtvaart. Voor ons is dat enorm belangrijk. Je moet het zo zien: er is in Nederland één maritiem ecosysteem qua luchtvaart, en die zit in Den Helder.’

Verkenningsdrone

Vanuit Den Helder Airport wordt personeel met helicopters vervoerd naar olie- en gasplatforms op de Noordzee, maar ook naar windturbineparken. Daarnaast neemt het aandeel toe van onbemande surveillancevliegtuigen die de energieinfrastructuur bewaken. ‘We hebben in mei dit jaar voor het eerst een long range verkenningsdrone gelanceerd in het internationaal luchtruim’, vertelt Waterdrinker. ‘Dat zijn kleine vliegtuigen met een spanwijdte van zo’n zeven meter, die zeven tot acht uur boven de Noordzee kunnen hangen om er een operatie uit te voeren: of inspectie, of vrachtvervoer.’

De nieuwe wet kan gunstig zijn voor de samenwerking met Defensie, die sowieso alweer hechter was in de afgelopen periode, vertelt Waterdrinker: ‘Het heeft er toe geleid dat we een zeer actieve medewerking van de militaire luchtverkeersleiders hebben gehad om dat civiele onbemande systeem geïntegreerd te mogen opereren. De militaire verkeersleiders hebben overlegd met het ministerie van Verkeer en Waterstaat, en met de inspectie van de luchtvaartautoriteit, om ons civiele vluchtje mogelijk te maken.’

Falcon Leap

Ook minder fel dan de Gelderlanders is het bestuur in de Groningse gemeente Het Hogeland. In een vergaderruimte in het gemeentehuis zit burgemeester Hans Broekhuizen, met naast hem een bestuursadviseur. Een kleine week na het gesprek zal in Nederland de internationale NAVO-oefening Falcon Leap plaatsvinden, waarbij de grote kazerne Marnewaard in het Lauwersmeergebied een belangrijke rol speelt: met 600 militairen en 32 voertuigen. ‘We hebben een hele goede relatie met Defensie’, vertelt Broekhuizen. ‘Ik was gisteren nog op de Marnewaardkazerne. Daar ben ik af en toe om eens bij te praten.’

Lees de rest van het artikel in BB#16, op papier of (straks) online.