Raad van State: participatie geeft bewoners geen vetorecht

In drie recente uitspraken over projecten in Leeuwarden, Noordoostpolder en Druten verwerpt de Raad van State bezwaren over gebrekkige participatie. Gemeenten hebben de wettelijk voorgeschreven procedures gevolgd, stelt de Raad in drie uitspraken van woensdag 14 oktober. En dat is voldoende.

In Leeuwarden ging het om maximaal 395 woningen in de nieuwe wijk De Hem. Dorpsbelang Goutum en andere bezwaarmakers stelden dat hun participatierechten waren geschonden. Zo zou bij het ontwerpplan een gebrekkige stikstofberekening hebben gelegen en was de milieueffectbeoordeling niet afzonderlijk beschikbaar.

De Raad van State gaat daar niet in mee. De bezwaarmakers konden zienswijzen indienen, waarna de gemeenteraad een nieuwe stikstofberekening liet uitvoeren. Het opnieuw ter inzage leggen van het ontwerpplan was volgens de bestuursrechter niet nodig. De relevante milieu-informatie stond bovendien al in de plantoelichting.

Geen recht op overleg

Ook omwonenden van de Rietstraat in Noordoostpolder vonden dat zij onvoldoende waren betrokken bij een plan voor sociale huurwoningen. Volgens de bewoners had de gemeente de communicatie grotendeels aan woningcorporatie Mercatus overgelaten. Ze werden naar eigen zeggen vooral geïnformeerd en mochten niet daadwerkelijk meepraten of meebeslissen. En daarmee zou de procedure onzorgvuldig zijn, stelden de bewoners.

De Raad van State oordeelt anders. De Wet ruimtelijke ordening verplicht een gemeente niet om vóór de formele besluitvorming met omwonenden te overleggen. Het ontwerpplan heeft ter inzage gelegen, bewoners konden zienswijzen indienen en de gemeenteraad heeft daarop gereageerd. Daarmee was aan de wettelijke participatiemogelijkheid voldaan.

Ook het geringe draagvlak was geen reden om het plan te vernietigen. Tegenstanders wezen onder meer op een enquête, meer dan honderd handtekeningen en een ruim duizend keer ondertekende petitie. Voldoende maatschappelijk draagvlak is echter geen wettelijke voorwaarde voor vaststelling van een bestemmingsplan. De gemeenteraad mag het belang van woningbouw zwaarder laten wegen, mits de weerstand herkenbaar in de belangenafweging wordt betrokken.

Formele procedure

Dezelfde redenering volgt de Raad van State bij een plan voor zestig woningen in Druten. Bewoners hadden graag vóór publicatie van het ontwerpplan inspraak gehad. Voor zo’n vroeg participatietraject bestond echter geen verplichting in de wet of in gemeentelijk beleid. Zij konden wel zienswijzen indienen, die vervolgens zijn behandeld.

Uit alle drie zaken blijkt dat bewoners menen dat participatie niet alleen betekent dat je kunt reageren op een ontwerpbesluit, maar dat er ook overeenstemming en voldoende draagvlak moet zijn en dat zij ook daadwerkelijk mee kunnen beslissen. Met deze uitspraken maakt de Raad duidelijk dat dat niet het geval is. Onvrede met het proces is niet genoeg. Voor vernietiging moeten duidelijk wettelijke procedurevoorschriften zijn geschonden of belangen onvoldoende zijn afgewogen. En daar is volgens de Raad in ieder geval bij de zaken over de Noordoostpolder en Druten geen sprake van. Wel tekent de Raad van State bij de uitspraken aan dat deze zaken nog vallen onder de oude Wet ruimtelijke ordening (Wro). Onder de Omgevingswet worden er meer eisen gesteld aan participatie, maar ook dan zijn overeenstemming en voldoende draagvlak geen vereisten.