AI helpt burgerparticipatie ‘enorm’ vooruit

Kunstmatige intelligentie (AI) biedt kansen voor betere politieke burgerparticipatie: bredere inclusie, daadwerkelijke openheid en gebruiksvriendelijke processen.

OESO

Dat blijkt uit een rapport van de Bertelsmann Stichting. Aan de hand van 50 specifieke voorbeelden van de toepassing van AI uit 22 landen illustreren de onderzoekers hoe AI burgerparticipatie kan ondersteunen en worden de risico’s in kaart gebracht waarmee rekening moet worden gehouden. Het onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), een internationale organisatie waarin 38 landen samenwerken om economisch en sociaal beleid te verbeteren.

Chatbots

Over de hele wereld zetten overheden en actoren uit het maatschappelijk middenveld AI inmiddels al in voor burgerparticipatie: van het analyseren van grote hoeveelheden input van burgers tot het ondersteunen van participatieprocessen via bijvoorbeeld chatbots.

Over het geheel genomen blijkt uit de bevindingen dat AI burgerparticipatie met name toegankelijker en effectiever kan maken. ‘De werkelijke waarde ervan hangt echter sterk af van de manier waarop het wordt ingezet. AI kan participatie alleen versterken als het het vermogen van overheden om naar burgers te luisteren verbetert, zonder democratisch oordeel, transparantie en vertrouwen te vervangen’, aldus de onderzoekers.

Negen soorten

Het onderzoek onderscheidt negen verschillende gebieden waarop AI kan worden toegepast bij burgerparticipatie: betekenisgeving, informatieverwerking, vertaling, transcriptie, virtuele assistentie, facilitering, moderatie, simulatie en participatiearchitectuur. Met name betekenisgeving, virtuele assistentie en geautomatiseerde vertaling blijken momenteel wijdverbreid.

Toepassingen voor betekenisgeving kunnen grote hoeveelheden ideeën en opmerkingen analyseren, patronen herkennen en bijdragen samenvatten. Vertaal- en transcriptietools kunnen toegangsbarrières verlagen. Virtuele assistenten, zoals chatbots, helpen burgers om gemakkelijker toegang te krijgen tot informatie en mogelijkheden om deel te nemen.

Sneller

Relevante voorbeelden laten volgens de onderzoekers zien hoe dat in de praktijk werkt. Uitgelicht wordt een praktijk uit Cambridge in het Verenigd Koninkrijk, waar een AI-tool in 2024 de analyse van kwalitatieve bijdragen uit een openbare raadpleging ondersteunde en de benodigde tijd met ongeveer 50 procent verkortte. En in Finland maakte het innovatieagentschap Sitra in 2024 gebruik van het door AI aangestuurde platform Polis om meer dan 18.000 mensen in staat te stellen deel te nemen aan de openbare raadpleging “Wat vind jij, Finland?”

Risico’s

Het gebruik van AI brengt behalve ‘enorme’ kansen voor burgerparticipatie ook risico’s met zich mee. ‘Bevooroordeelde gegevens kunnen de resultaten beïnvloeden, en een gebrek aan transparantie kan het vertrouwen en de legitimiteit ondermijnen. Daarnaast bestaat het risico op nieuwe vormen van digitale uitsluiting’, zo waarschuwen de onderzoekers. Andere uitdagingen zijn volgens hen onder meer een gebrek aan AI-expertise bij overheidsinstellingen en afhankelijkheid van zogeheten propriëtaire systemen: gesloten technologieën waarvan de broncode, interfaces of formaten uitsluitend onder controle staan van een fabrikant.

Betrekken burgers

Om ervoor te zorgen dat AI de burgerparticipatie op een verantwoorde en inclusieve manier ondersteunt, doen de onderzoekers aanbevelingen op drie gebieden. Overheden zouden duidelijke waarborgen moeten instellen, capaciteit opbouwen voor een verantwoord gebruik van AI en burgers betrekken bij het ontwerp en het toezicht op deze systemen. ‘Uiteindelijk is AI natuurlijk geen vervanging voor democratische participatie. Maar als er op verantwoorde wijze mee wordt omgegaan, kan het helpen om participatie toegankelijker, schaalbaarder en responsiever te maken’, concluderen ze.