Nederlands toezicht op AI-verordening bekend

Met de AI-verordening stelt Europa regels voor de ontwikkeling en het gebruik van AI-systemen. De verordening gaat gefaseerd in en zal op 2 augustus 2027 geheel van kracht zijn. Sinds 2 februari 2025 is al een aantal AI-systemen al verboden. Het toezicht op de naleving van deze regels moet grotendeels nationaal worden geregeld.

Nationale implementatie

De Uitvoeringswet AI-verordening is de nationale wetgeving die nodig is om de Europese AI-verordening (AI Act) in Nederland te implementeren en handhaafbaar te maken. Deze wet regelt onder meer welke toezichthouders verantwoordelijk worden voor het toezicht op AI-systemen.
Staatssecretaris Willemijn Aerdts heeft de Nederlandse uitvoeringswet vandaag ingebracht voor een internetconsultatie. Tot 1 juni kan gereageerd worden. 

Hoe wordt het toezicht geregeld?

Het kabinet steekt in op een toezichtstructuur waarin meerdere bestaande toezichthouders samenwerken. Ieder houdt binnen het eigen domein toezicht op AI. Hierdoor krijgen ondernemers en organisaties zoveel mogelijk te maken met instanties die zij nu ook al kennen.

Voor toezichtgebieden waar nog geen duidelijke toezichthouder bestaat, wordt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) voorgesteld als de toezichthouder met een speciale AI-bestuurder. De AP en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) krijgen een coördinerende rol binnen dit voorgenomen toezichtstelsel. Ook wordt een systeem ingericht waarbij onafhankelijke instanties bepaalde hoog-risico AI-systemen moeten certificeren, onder toezicht van nationale autoriteiten.

Stelsel met tien toezichthouders

In een brief aan de Tweede Kamer beschrijft de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, mede namens meerdere bewindspersonen, de voorgenomen inrichting van het toezichtstelsel. Omdat toezicht op AI meerdere sectoren raakt, kiest het kabinet voor een stelsel waarin meerdere toezichthouders betrokken zijn. In totaal worden tien markttoezichtautoriteiten aangewezen. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij bestaande organisaties en hun expertise. Voor sectoren zonder duidelijke toezichthouder krijgt de Autoriteit Persoonsgegevens een centrale rol. Deze instantie zal onder meer toezicht houden op verboden AI-toepassingen, transparantieverplichtingen en een groot deel van de hoog-risico systemen.

Uit de brief wordt duidelijk dat het toezicht op de AI-verordening concreet wordt verdeeld over tien autoriteiten, elk verantwoordelijk voor een specifiek domein. Voor toepassingen binnen de rechtspraak wordt het toezicht intern belegd, onder meer bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad en de voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Aanvullende middelen nodig

De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur werkt samen met de Autoriteit Persoonsgegevens aan coördinatie en kennisdeling tussen toezichthouders. Op Europees niveau ligt het toezicht op algemene AI-modellen bij de Europese Commissie. Volgens het kabinet vraagt de nieuwe toezichtstaak om aanvullende middelen of herprioritering binnen bestaande budgetten. De betrokken toezichthouders brengen de financiële gevolgen en uitvoerbaarheid momenteel in kaart.

De uitvoeringswet zal naar verwachting later in werking treden dan de AI-verordening voorschrijft. Dat betekent echter niet dat de Europese regels niet gelden: die zijn rechtstreeks van toepassing in alle lidstaten. Na de consultatie en verschillende toetsen wordt het wetsvoorstel voorgelegd aan de Raad van State en daarna aan het parlement.

Haast geboden

Vorige maand deed de AP een dringende oproep aan het nieuwe kabinet om snel werk te maken van de uitvoering van de AI-verordening. Dat betekent: de Nederlandse uitvoeringswet vaststellen, toezichthouders aanwijzen, financiering voor toezicht structureren en duidelijkheid scheppen over de toepassing van de regels. Daarnaast moet Nederland in Europa aandringen op snelle afronding van de discussies over uitstel en vereenvoudiging van de regelgeving, aldus de AP.