De Wet integrale suïcidepreventie die op 1 januari inging, verplicht gemeenten preventiebeleid op te zetten op dit terrein. Wat zijn de ervaringen van gemeenten die er al mee aan de slag gingen? ‘De cijfers zijn moeilijk te beïnvloeden.’
Gemeenten aan de slag met suicidepreventie
Mensen alleen trainen in gesprekken over suïcidale gedachten, is niet genoeg. Effectiever is mensen uit de schulden helpen.
Urgentie
In Weert was de documentaire Doodzonde in 2020 de aanzet voor het opzetten van een actienetwerk suïcidepreventie. Een ggzinstelling in de regio liet de documentaire zien, die gaat over de zelfdoding van twee jonge mensen. ‘Er ontstond meteen een gevoel van urgentie’, zegt Michèle Ferrière, wethouder Inclusie en Diversiteit (Weert Lokaal). ‘Vervolgens is er een pilot gestart waarbij de GGD en de ggz in de lead waren. Ze krijgen van zeven gemeenten – Weert, Roermond, Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert en Roerdalen – financiële middelen om actie te ondernemen op dit terrein.’
Sportclubs
De regio Midden-Limburg is een van de voorlopers op het gebied van suïcidepreventie. Al in 2014 initieerde 113 de Landelijke Agenda Suïcidepreventie om dit onderwerp beter op de kaart te zetten. Toch had eind 2025 nog maar 19 procent van de gemeenten een dergelijk beleid. Met de ingang van de Wet integrale suïcidepreventie wordt dat een wettelijke plicht. ‘We weten dat 60 procent van de mensen die overlijdt aan suïcidaliteit niet in beeld was van de specialistische zorg maar juist wel bij bijvoorbeeld sportclubs, scholen, sociale wijkteams en religieuze gemeenschappen’, verklaart Sanne Leenen, kwartiermaker bij 113 de sleutelrol voor de gemeente in dat kader.
Meer aanvragen
Het opzetten van een lokaal netwerk dat (psychische) nood tijdig signaleert, is een belangrijke taak voor gemeenten. 113 heeft samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en GGD Nederland een ondersteuningsprogramma opgezet om gemeenten in 2026 daarbij te begeleiden. Vanaf 1 januari is er ook echt een groei in de aanvragen, volgens Leenen.
In Zutphen werd suïcidepreventie in 2023 op de gemeentelijke agenda geplaatst. ‘De suïcidecijfers in onze gemeente zijn relatief hoog, waarschijnlijk vanwege de aanwezigheid van een grote ggz-instelling’ verklaren wethouder Jasper Bloem (PvdA) en beleidsmedewerker Mieke Biemond. Er werd een netwerk gevormd met Voorst, Lochem en Brummen. ‘Als je aangeeft dat je dit als vier gemeenten belangrijk vindt, dan sta je sterker naar andere partijen met wie je het netwerk wilt vormen, zoals de huisartsenorganisaties.’
Zowel het netwerk in Zutphen als in Midden-Limburg zetten sterk in op het organiseren van trainingen, waarin professionals gereedschap krijgen om suïcidegedachten bij mensen in een vroeg stadium te herkennen en bespreekbaar te maken. In Midden-Limburg werden al zo’n 360 professionals getraind.
Schulden
Of de suïcidecijfers met de wet daadwerkelijk te beïnvloeden zijn, betwijfelt Derek de Beurs, onderzoeker en docent suïcidepreventie aan de UvA. ‘Suïcide is heel complex, vanuit de wetenschap weten we niet goed hoe we die cijfers kunnen beïnvloeden. Het enige dat we zeker weten, is dat de cijfers stijgen tijdens een economische recessie.’
Suïcide is in vele gevallen een sociaal maatschappelijk probleem, vervolgt De Beurs. De meeste mensen die een suïcidepoging doen, willen niet dood. Het is vaak een manier om met een onhoudbare situatie om te gaan. Mensen met schulden zijn bijvoorbeeld een van de risicogroepen. Maar schuldhulpverleners alleen trainen in gesprekken over suïcidale gedachten, is dweilen met de kraan open, meent hij. ‘Je kunt mensen wel leren om in paniekmomenten anders te reageren. Maar ik zou me vooral richten op hoe je de situatie kunt veranderen en mensen uit de schulden kunt helpen.’
Jongeren
Hetzelfde geldt voor een andere risicogroep, het groeiende aantal suïcides onder jongeren. De Beurs adviseert om bij deze groep niet te focussen op hoog-risico casussen maar in te zetten op een breed mentaal gezondheidsprogramma. ‘Hoe zorg je ervoor dat jongeren meer verbondenheid voelen en minder prestatiedruk ervaren? Hoe zorg je ervoor dat ze meer zekerheid hebben.’
Netwerkzorg
Als het puur om het terugdringen van het aantal suïcides gaat, adviseert De Beurs gemeenten om sterk in te zetten op het moeilijker bereikbaar maken van middelen en het direct inzetten van nazorg na een suïcidepoging. De kans dat iemand een tweede poging doet, is namelijk hoog.
Hetzelfde geldt voor de netwerkzorg, waar 113 en andere deskundigen, veel van verwachten. De ideale situatie is dat de medewerkers in de verschillende (zorg)domeinen goed met elkaar samenwerken en makkelijk naar elkaar kunnen doorverwijzen.
Bespreekbaar maken
In Midden-Limburg zijn de suïcidecijfers de afgelopen vijf jaar gelijk gebleven, meldt Ferrière. ‘Maar misschien waren ze wel gestegen als we niks gedaan hadden. Ik geloof in elk geval in onze aanpak’, zegt ze. ‘De dingen die we doen, dragen bij aan het bespreekbaar maken van mentale gezondheid. De reden waarom mensen suïcide plegen, is zo breed dat je de hele basis moet versterken. Uiteindelijk hoop je dat er, als laatste stap in die piramide, minder mensen overlijden door suïcide.’
Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nr. 7 van deze week.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.