AP Jaarplan 2026: harder optreden tegen AI en surveillance

De Autoriteit Persoonsgegevens scherpt haar koers aan. In het Jaarplan 2026 kiest de toezichthouder voor drie strategische prioriteiten voor de periode 2026–2028: het tegengaan van massasurveillance, intensiever toezicht op artificiële intelligentie en het versterken van digitale weerbaarheid. Daarmee actualiseert de AP haar toezichtstrategie en richt ze zich expliciet op grootschalige systemen met grote maatschappelijke impact, zowel in publieke als in private handen.

De AP baseert haar werk op fundamentele waarden zoals non-discriminatie, persoonlijke autonomie en vrijheid, controleerbaarheid en transparantie van de macht, en de veiligheid van persoonsgegevens. Centraal staat het voorkomen en beperken van schadelijke situaties waarin persoonsgegevens of AI-toepassingen een rol spelen.

Massasurveillance tegengaan

Een van de scherpst geformuleerde prioriteiten in het jaarplan is het tegengaan van massasurveillance. Door technologische ontwikkelingen, zoals online tracking en cameratoezicht, kunnen organisaties mensen steeds eenvoudiger systematisch en grootschalig volgen, zowel online als in de fysieke openbare ruimte. Dit beperkt de persoonlijke autonomie ernstig, stelt de AP. Mensen moeten zich op straat en op internet vrij kunnen bewegen zonder continu bekeken te worden.

De toezichthouder blijft de inzet van volgtechnieken toetsen op wettelijke grondslag en proportionaliteit. Het uiteindelijke doel is het voorkomen van een surveillancemaatschappij waarin kwetsbare groepen extra onder druk komen te staan en (indirecte) discriminatie op de loer ligt. Waar nodig treedt de AP handhavend op. In 2026 zet de AP haar interventies in het veiligheids- en grensbewakingsdomein voort, onder meer bij de politie, met expliciete aandacht voor de noodzaak, de wettelijke basis en de aanwezigheid van adequate waarborgen voor grondrechten.

Risico's AI in beeld krijgen

De snelle ontwikkeling en toepassing van AI vormt het tweede speerpunt. AI kan leiden tot systematische discriminatie, desinformatie, verlies van menselijke autonomie en een afname van de bescherming van persoonsgegevens. Daarom wil de AP preventief kaders scheppen en risico’s in beeld brengen, omdat achteraf ingrijpen bij AI-systemen vaak moeilijk of onmogelijk is. In 2026 publiceert de AP een visie op generatieve AI en de AVG-randvoorwaarden voor het trainen van AI-modellen, brengt ze extra handvatten uit over het recht op uitleg bij geautomatiseerde besluitvorming en verschijnt twee keer per jaar de Rapportage AI- en Algoritmerisico’s.

Afhankelijkheid big tech afbouwen

De derde prioriteit richt zich op weerbare en betrouwbare digitale diensten. De AP benadrukt het belang van continuïteit en veiligheid van gegevensverwerking voor het vertrouwen in digitale dienstverlening. In een instabiele internationale context noemt zij het afbouwen van afhankelijkheden van grote technologiebedrijven uit derde landen van groot belang. In 2026 start de AP onder meer toezichtsbezoeken aan zorgaanbieders en een project rond post-quantum cryptografie om de risico’s van kwantumcomputers voor de cyberveiligheid aan te pakken.

Tegelijkertijd blijft de financiering achter bij de mate van digitalisering en het groeiende takenpakket. Het budget voor 2026 bedraagt circa 53,5 miljoen euro. De parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening adviseerde eerder een verhoging naar minimaal 100 miljoen euro, een advies dat door de Tweede Kamer is overgenomen maar nog niet is uitgevoerd. De AP stipt dan ook opnieuw aan dat het budget flink achterloopt ten opzichte van het uitbreiende takenpakket.