Diploma-inflatie: waarom je eigen vacature je grootste vijand is

“Minimaal hbo- werk en denkniveau”. Het is een van de meest gebruikte zinnen in vacatureteksten. Maar is dat diploma altijd nodig om de functie goed uit te voeren? Voor veel functies zijn de opleidingseisen de afgelopen jaren gestegen: waar vroeger een mbo-diploma of relevante werkervaring volstond, wordt nu vaak een hbo- of wo-diploma gevraagd. Niet omdat de functie inhoudelijk is veranderd, maar omdat diploma's steeds vaker als selectiecriterium worden gebruikt. Dit noemen we diploma-inflatie.

Juist nu steeds meer mensen een diploma behalen, neemt de onderscheidende waarde ervan af. Toch zien we dat werkgevers hogere diploma-eisen stellen om kandidaten van elkaar te onderscheiden. En daarmee ontstaat het risico dat waardevol talent al wordt uitgesloten voordat het gesprek überhaupt begint.

Wat is diploma-inflatie?

Oorspronkelijk was een diploma bedoeld als bewijs van kennis en vaardigheden. Maar naarmate steeds meer mensen een mbo-, hbo- of wo-diploma behalen, neemt de onderscheidende waarde ervan af. Werkgevers stellen vervolgens hogere opleidingseisen om kandidaten van elkaar te kunnen onderscheiden.

Daardoor ontstaat diploma-inflatie: voor steeds meer vergelijkbare functies wordt een hoger opleidingsniveau gevraagd, terwijl de werkzaamheden en verantwoordelijkheden grotendeels hetzelfde zijn gebleven. Een functie waarvoor tien jaar geleden een mbo-diploma voldoende was, vraagt tegenwoordig bijvoorbeeld om hbo-niveau. Niet omdat de functie inhoudelijk is veranderd, maar omdat diploma's steeds vaker worden ingezet als selectiecriterium.

Het gevolg is een vicieuze cirkel. Werkgevers verhogen hun eisen, kandidaten voelen zich genoodzaakt langer door te studeren en diploma's verliezen opnieuw een deel van hun onderscheidende waarde.

De risico's van strikte diploma-eisen

Een diploma kan waardevolle informatie geven over iemands achtergrond. Maar het zegt niet alles over wat iemand in de praktijk kan. Wanneer je een diploma als harde eis stelt, loop je het risico dat je:

• Minder sollicitaties ontvangt
• Talentvolle kandidaten met praktijkervaring mist
• Zij-instromers uitsluit
• Interne doorgroeimogelijkheden beperkt
• Vacatures langer open laat staan

In de huidige arbeidsmarkt kan dat een kostbare keuze zijn.

Je beste kandidaat heeft misschien niet het juiste diploma

Stel je voor dat twee kandidaten solliciteren op dezelfde functie. De eerste kandidaat heeft precies het gevraagde diploma, maar weinig praktijkervaring. De tweede kandidaat heeft jaren ervaring in vergelijkbaar werk, behaalde goede resultaten en beschikt over de juiste vaardigheden, maar mist het gevraagde diploma. Wie is dan de beste kandidaat?

Steeds meer onderzoek laat zien dat factoren zoals vaardigheden, motivatie, leervermogen en persoonlijkheid vaak betere voorspellers zijn van succes dan een diploma alleen. Bovendien verandert werk sneller dan opleidingen kunnen bijhouden. Een diploma laat zien wat iemand ooit heeft geleerd. Vaardigheden laten zien wat iemand vandaag kan.

De verschui­ving naar competen­tie­ge­richt werven

De arbeidsmarkt vraagt om een andere blik. Niet voor niets wordt competentiegericht werven steeds vaker ingezet binnen gemeenten. Daarbij kijk je naar competenties en vaardigheden in plaats van uitsluitend naar diploma's.

De voordelen zijn groot:

• Een grotere kandidatenpool
• Meer diversiteit binnen teams
• Betere kansen voor interne doorstroom
• Minder langdurig openstaande vacatures
• Een betere aansluiting op wat de functie vraagt

Competen­tie­ge­richt werven in de praktijk

Wanneer je meer wilt kijken naar vaardigheden dan naar diploma's, kunnen assessments een waardevolle aanvulling zijn op het selectieproces. Met bijvoorbeeld:

• Competentietesten
• Werkwaardentesten
• Ontwikkelassessments
• Beroepskeuzetesten

Met dit soort testen krijg je een objectiever beeld van wat een kandidaat kan en waar zijn of haar potentieel ligt. In combinatie met slimme technologie en AI ontstaat zo een completer beeld van de match tussen kandidaat en functie. Lees ook ons artikel over competentiegericht werven om te ontdekken hoe je dit concreet kunt toepassen binnen jouw organisatie. 

Begin bij je vacature­tekst

De eerste stap naar meer en betere sollicitanten begint vaak bij de vacature zelf. Veel vacatures bevatten standaardzinnen zoals: "Je beschikt over een afgeronde hbo-opleiding." Vraag jezelf af: is dat diploma echt noodzakelijk om het werk goed uit te voeren? Of zoek je eigenlijk iemand die:

• Analytisch kan denken
• Goed communiceert
• Problemen oplost
• Klantgericht werkt

Dit zijn competenties die mensen op verschillende manieren kunnen ontwikkelen: via werkervaring, vrijwilligerswerk, cursussen of eerdere functies. Een eis als 'afgeronde hbo-opleiding' kan daarom vaak worden vervangen door een beschrijving van het niveau waarop iemand werkt of de vaardigheden die nodig zijn om succesvol te zijn in de functie. Daarmee maak je de vacature toegankelijk voor een bredere groep kandidaten, zonder in te leveren op kwaliteit.