Profiel: grote opgaven voor procesbewaker Heerma

Met de voordracht van Pieter Heerma als minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties haalt het nieuwe kabinet een bestuurder binnen die het Haagse metier van binnenuit kent. Heerma (1977) is een duidelijk product van de christendemocratische bestuurscultuur: degelijk, inhoudelijk onderlegd en sterk gericht op institutionele stabiliteit. Voorstanders zien in hem een stabiele hand voor een gevoelig departement. Critici vragen zich af of hij ook het lef heeft om vastgelopen structuren open te breken.

Geen roeping, maar plichtsbesef

Pieter Heerma is de zoon van Enneüs Heerma, de invloedrijke CDA-fractievoorzitter uit de jaren negentig en een van de architecten van het Nederlandse volkshuisvestingsbeleid. De vroege dood van zijn vader in 1999 maakte diepe indruk op hem. In interviews benadrukte Heerma later dat hij politiek nooit als vanzelfsprekend beschouwde. Geen roeping, maar plichtsbesef.

Procesbewaker

Na zijn studie politicologie aan de Universiteit van Amsterdam koos Heerma aanvankelijk voor de luwte. Hij werkte als beleidsmedewerker, communicatiestrateeg en hoofd voorlichting bij de CDA-fractie. Die ‘spindoctorjaren’ vormden hem tot een politicus die taal zorgvuldig weegt en het politieke handwerk beheerst. Binnen de partij staat hij bekend als iemand die discipline en loyaliteit hoog in het vaandel heeft staan. Die houding levert hem waardering op, maar ook het imago van een voorzichtige en behoedzame procesbewaker.

In 2010 trad Heerma toe tot de Tweede Kamer. Hij ontwikkelde zich daar tot een gedegen dossierhouder, met zwaartepunten op wonen, veiligheid, arbeidsmarkt en binnenlands bestuur. In het spoor van zijn vader hield hij zich onder meer bezig met het woonbeleid. Voorstanders prezen zijn kennis van de woningmarkt en zijn inzet voor betaalbaarheid en middenhuur. Tegelijk klonk kritiek dat hij structurele hervormingen uit de weg ging en te weinig bereid was om gevoelige thema’s, zoals fiscale voordelen voor huiseigenaren, fundamenteel ter discussie te stellen.

Verbindend, maar kleurloos

Zijn benoeming tot CDA-fractievoorzitter in 2019, als opvolger van Sybrand Buma, bracht hem naar het politieke centrum.

Het was de eerste keer in de geschiedenis van het CDA dat een agnost fractievoorzitter van de christelijke partij werd. In een periode van electorale neergang fungeerde Heerma als rustpunt in de coalitiepolitiek van Rutte III en IV. Hij toonde zich een vaardig onderhandelaar, die compromissen wist te sluiten zonder de partij uiteen te laten vallen. Binnen en buiten het CDA werd hij gezien als een betrouwbare leider, maar ook als iemand die moeite had om het profiel van de partij scherp neer te zetten tegenover VVD en D66. ‘Verbindend, maar kleurloos’, luidde een terugkerend oordeel.

Na zijn vertrek uit de Tweede Kamer in 2023 leek zijn landelijke politieke loopbaan voltooid. Hij werd burgemeester van Almere en bekleedde voorzitterschappen bij onder meer de Huurcommissie en het Adviescollege Veiligheid Groningen. In Almere presenteerde hij zich als bruggenbouwer in een stad met grote sociale en ruimtelijke opgaven. Zijn stijl was gericht op bestuurlijke rust en samenwerking, al vonden critici hem ook daar aan de voorzichtige kant in een stad die om stevig leiderschap vraagt.

Wars van populisme

Als beoogd minister van Binnenlandse Zaken brengt Heerma onmiskenbare kwaliteiten mee. Hij kent de bestuurlijke verhoudingen, heeft ruime ervaring met wetgeving en coalitievorming en beschikt over een breed netwerk binnen het openbaar bestuur. Hij geldt als integer, wars van populisme en goed ingevoerd in de positie van gemeenten en uitvoeringsorganisaties.

Maar de vraag is of dat voldoende is. Binnenlandse Zaken staat voor dossiers die meer vergen dan procesmanagement: een moeizame verhouding tussen rijk en regio, discussies over decentralisatie en ambtelijke integriteit, en de roep om vernieuwing van het democratisch bestel. De vrees bestaat dat Heerma, gevormd als strateeg en hoeder van stabiliteit, te veel zal blijven denken in beheersbaarheid en communicatie.

Met Pieter Heerma kiest het kabinet voor continuïteit en bestuurlijke vakbekwaamheid. Of hij ook de politieke scherpte en vernieuwingskracht kan tonen die het binnenlands bestuur op dit moment vraagt, zal zich moeten bewijzen.