Iedere gemeente een minderheidscollege

Het landsbestuur en de gemeentebesturen staan allebei aan het begin van een nieuwe periode. Dat biedt kansen voor een nieuwe politieke cultuur, zowel landelijk als lokaal.

Onze lokale democratie kan alleen maar functioneren bij de gratie van inwoners die hun verantwoordelijkheid willen nemen voor het bestuur van hun stad of dorp. Tegelijkertijd is het raadswerk er niet gemakkelijker op geworden. De verantwoordelijkheden zijn gegroeid, het raadswerk vergt veel tijd, de polarisatie in de raad en de samenleving is toegenomen en er wordt steeds meer op de man gespeeld. Met als dieptepunt lokale volksvertegenwoordigers en bestuurders die beledigd, geïntimideerd en zelfs bedreigd worden. Dat maakt onze lokale democratie kwetsbaar.

In de afgelopen jaren heeft de Haagse politieke cultuur ook onze raadszalen besmet. Bewindslieden en Kamerleden vervulden in veel gevallen geen voorbeeldrol. Tegelijkertijd leidde hun beleid, of juist hun gebrek aan beleid, tot meer lokale onvrede. Sprekende voorbeelden daarvan zijn het stikstof- en asielbeleid. Lokale politici werden met de gevolgen geconfronteerd en konden bij grote maatschappelijke onrust op onvoldoende steun uit Den Haag rekenen. Het gevolg was dat in de afgelopen jaren gemeenten en Rijk steeds meer tegenover elkaar kwamen te staan, terwijl de grote maatschappelijke vraagstukken juist vragen om een gezamenlijke aanpak.

Nu treedt er een nieuw kabinet aan dat een nieuwe politieke cultuur predikt. Een cultuur waar Nederland naar smacht. Weg van de polarisatie en samenwerking zien als een gezamenlijke opdracht om resultaten te boeken. Niet alleen omdat het een minderheidskabinet is, maar ook omdat de oplossing van grote maatschappelijke vraagstukken vraagt om een breed draagvlak. De geopolitieke dreiging is reëel en we moeten ons voorbereiden op verschillende crises. Een weerbare samenleving vraagt om een kabinet dat samenwerkt. Met de oppositie, medeoverheden en maatschappelijke organisaties. Een nieuw kabinet dat hier werkelijk mee ‘aan de slag’ gaat, kan het verschil maken en concrete resultaten boeken.

Dat is ook een kans voor een nieuwe lokale politieke cultuur, waarin we de toenemende polarisatie weten te keren. Het dualisme heeft ons veel gebracht, maar heeft steeds meer het karakter van ‘duelisme’ gekregen, waarbij veel wethouders tussentijds sneuvelen. De tegenstellingen worden in gemeenteland soms onnodig groot gemaakt en het debat in veel raden is te weinig gericht op het bereiken van een breed draagvlak. Gezien de complexe gemeentelijke opgaven is een breed draagvlak in raad en samenleving juist heel hard nodig. Daarom hoop ik dat straks al die nieuw gekozen raadsleden als eerste in gesprek gaan over wat hun gezamenlijke uitdaging is en wat hen bindt. Ook de lokale opgave is te groot voor een coalitie die alleen kan bogen op de steun van de helft plus één. Ik gun iedere gemeente bij wijze van spreken een ‘minderheidscollege’, dat voortdurend op zoek gaat naar brede steun in raad en samenleving. Zo kunnen lokale en landelijke politici in de komende bestuursperiode samenwerken, van elkaar leren en elkaar inspireren tot een nieuwe politieke cultuur. Met als resultaat zowel een weerbare samenleving als een weerbare democratie.

Jan de Vries, burgemeester van Sliedrecht