Meerderheid pro-koningshuis, ondanks kritiek op kosten

De meerderheid van de Nederlanders (58%) is voor het behoud van de monarchie. Dat is een nipte daling t.o.v. april 2025. Destijds was 62 procent voor. Ondanks dat de meerderheid de monarchie steunt, klinkt er kritiek op de kosten die het koningshuis met zich mee brengt. Zo blijkt uit onderzoek in opdracht van Republiek, een Nederlandse anti-monarchistische vereniging.

Meeste Nederlanders blijven voor monarchie

Zes op de tien (58%) Nederlanders zijn voorstander van het behoud van de monarchie, terwijl 21 procent pleit voor een overgang naar een republiek. Deze uitkomsten zijn in lijn met eerder Ipsos I&O-onderzoek naar dit thema in opdracht van NOS.

In 2008 steunden acht op tien Nederlanders de monarchie nog. Na een langzame afname van steun daalde het draagvlak voor de monarchie fors in 2021. Toen kon de monarchie rekenen op de steun van 58 procent van de bevolking. Deze daling [1] werd o.a. veroorzaakt door onvrede over een reis van de Oranjes naar Griekenland tijdens een landelijke lockdown. In de jaren die daarop volgden is de steun voor de monarchie relatief stabiel tussen de 51 en 62 procent.[2]

Eerdere metingen in het voorjaar in opdracht van NOS, afgezien van oktober 2022 (toen ook voor Republiek). Basis: allen (n=1.165)

Voorstanders willen traditie behouden en vrezen voor presidentieel systeem

Voorstanders van de monarchie waarderen deze traditie en zien het koningshuis als een stabiele factor in onrustige tijden, zo blijkt uit een analyse van open antwoorden. Ook is het zo dat een groot deel van de voorstanders vooral vreest voor een presidentieel systeem. Hierbij verwijzen zij relatief vaak naar het voorbeeld van Donald Trump in de Verenigde Staten, wat als schrikbeeld wordt gezien.

Tegenstanders klagen over kosten

Ook republikeinen vroegen we middels een open antwoord uit te leggen waarom ze voor de republiek en tegen de monarchie zijn. Tegenstanders van het koningshuis vinden de monarchie vooral te duur. Ook vindt een deel het ondemocratisch dat de opvolging erfelijk is geregeld.

Helft Nederlanders vindt dat kosten omlaag moeten

Niet alleen voorstanders van de republiek vinden het koningshuis te duur. In totaal vindt 52 procent van de bevolking dat er minder geld naar de monarchie moet. Een willekeurige helft van de steekproef informeerden we voorafgaand aan deze vraag over de werkelijke kosten.[3] Deze groep zegt in 61 procent van de gevallen dat de kosten omlaag moeten.

Drie op tien noemen erfopvolging ‘niet van deze tijd’

De rol van het staatshoofd is in Nederland erfelijk geregeld. Drie op de tien (29%) Nederlanders vinden deze regeling niet meer van deze tijd. Jongeren vinden dit net zo vaak als ouderen. Daar staat tegenover dat een meerderheid van 54 procent erfopvolging juist een ‘mooie traditie’ noemt.

Onderzoeksverantwoording

Dit onderzoek vond plaats van vrijdag 12 december tot en met maandagochtend 15 december. Ipsos I&O voerde dit onderzoek uit in opdracht van Republiek. In totaal werkten 1.165 Nederlanders van 18 jaar of ouder mee aan dit onderzoek. De steekproef is grotendeels getrokken in het I&O Research Panel. Een deel (n = 102) deed mee via PanelClix. Dit zijn voornamelijk jongeren, lager opgeleiden en respondenten met een niet-westerse achtergrond.

De onderzoeksresultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners (18+), voor wat betreft deze achtergrondkenmerken. Bij onderzoek is er sprake van een betrouwbaarheidsinterval en onnauwkeurigheidsmarges. In dit onderzoek gaan we uit van een betrouwbaarheid van 95 procent. Bij een steekproef van n=1.000 en een uitkomst van 50 procent is er sprake van een foutmarge van plus of min 3 procent.

[1] Koningsdag-enquête: vertrouwen in koning Willem-Alexander verder gedaald [2] Koningsdagonderzoek 2025  [3] De totale kosten in relatie tot het Koninklijk Huis bedragen 81,1 miljoen euro op jaarbasis. Zie: Begroting van de Koning | Financiën Koninklijk Huis | Het Koninklijk Huis