Werkgever benadeelt 9 op de 10 klokkenluiders

In 2025 namen bijna 700 mensen die een misstand op het werk vermoedden, voor advies contact op met het Huis voor Klokkenluiders. Dat is een stijging van 50 procent ten opzichte van 2024 (467). Daarbij ervaart negen op de tien klokkenluiders, nadat een melding is gedaan van een vermoeden van een misstand, nog steeds een vorm van benadeling door de eigen werkgever. Het gaat dan om overplaatsing, ontslag of een op non-actiefstelling. En dat terwijl er al tien jaar een wettelijk verbod op benadeling geldt.

Meldregeling ook toepassen

Dat blijkt uit het Jaarverslag 2025 van het Huis voor Klokkenluiders. ‘We zien dat steeds meer mensen zich durven uitspreken als zij misstanden op het werk zien of horen’, stelt voorzitter Cornelis van der Werf. Hij vindt dat een goede ontwikkeling. ‘Tegelijkertijd is het zuur om te constateren dat deze mensen, die de moed hebben om misstanden aan de kaak te stellen, daar uiteindelijk last van ondervinden. Ze melden immers over zaken die de hele samenleving kunnen raken, dus in ons aller belang.’ Als werkgever is alleen een meldregeling hebben onvoldoende, legt hij uit. ‘Je moet hem ook zorgvuldig toepassen en bewaken dat de melder niet wordt benadeeld.’

Risico voor samenleving

Maar een groot deel van alle werkgevers voldoet nog niet eens aan de plicht om een goede meldprocedure te hebben die voldoet aan de eisen van de Wet bescherming klokkenluiders. Tien procent heeft helemaal geen meldprocedure. Ook deze verplichting geldt al tien jaar. Zolang er geen consequenties zijn verbonden aan het verbod op benadeling of het niet hebben van een goede meldregeling, verwacht het Huis niet dat de situatie zal verbeteren, aldus Van der Werf. ‘En dat is een risico voor de samenleving, want op den duur gaan mensen dan niet meer melden. Daarom vinden wij het de hoogste tijd voor toezicht en handhaving.’

Moed tonen

De wetgever stemde al in 2022 in met een wijziging van de wet die dit regelt, maar die wijziging wacht nog op uitvoering. Het jaarverslag citeert Marjan Olfers, hoogleraar sport en recht aan de Vrije Universiteit, die stelt dat we van mensen die misstanden melden veel moed vragen. ‘Als we willen dat werknemers blijven opstaan voor het maatschappelijk belang, moeten we als samenleving zelf ook moed tonen. Niet alleen door onze tanden te laten zien, maar ook door te kunnen bijten. Ik hoop dat het nieuwe kabinet inziet dat wat het met de wet beoogt, namelijk betere bescherming te bieden aan klokkenluiders, vereist dat bij benadeling van de werknemer het Huis ook moet kunnen sanctioneren.’

Meer hulpvragen

In zijn voorwoord noemt Van der Werf een aantal voorbeelden van meldingen die het Huis binnenkrijgt, zoals van een ambtenaar die mogelijke belangenverstrengeling binnen zijn organisatie aan de orde wilde stellen. Het Huis ziet een forse toename in het aantal contacten en hulpvragen. Vorig jaar werd het meer dan 3.000 keer benaderd door werknemers, vertrouwenspersonen en organisaties: een verdubbeling ten opzichte van twee jaar geleden. Maar liefst 697 mensen die een misstand op het werk vermoedden, namen contact op voor advies.

Werkrelatie is vereiste

Het Huis adviseert hen vervolgens over hun rechten maar ook over eventuele risico’s bij het doen van een melding. Per situatie beoordeelt een adviseur of vermoedens voldoen aan de voorwaarden die de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk) voorschrijft. Een vereiste is bijvoorbeeld dat de melder een werkrelatie heeft met de organisatie waar de vermeende misstand zou voorkomen. Ook moet de vermoede misstand meerdere mensen raken, vaker dan eens gebeuren en een maatschappelijke impact hebben. Als er sprake is van een klokkenluiderszaak, start een adviestraject dat jaren kan duren.

90 klokkenluiderszaken

In 2025 liepen er in totaal 90 klokkenluiderszaken. Daarbij gaat het onder meer om meldingen vanuit de jeugdzorg, het opgeven van onjuiste informatie bij het aanvragen van subsidies, en het niet naleven van veiligheidsvoorschriften. Van de 90 zaken lopen er nog 49. Vorig jaar zijn er 41 afgerond. Bij ruim een derde daarvan was de vermoede misstand (gedeeltelijk) opgelost.

Omgekeerde bewijslast

Als gezegd heeft 90 procent van de adviesverzoekers een vorm van benadeling ervaren, zoals (dreigend) ontslag of het niet verlengen van een arbeidscontract. Het Huis noemt dit ‘verontrustend’. Als een melder wordt benadeeld, moet deze nog steeds zelf actie ondernemen om een juridisch traject te starten tegen de werkgever voor individueel rechtsherstel, schrijft Van der Werf. Wel heeft de Hoge Raad in 2025 op grond van de Wbk uitgesproken dat daarbij een omgekeerde bewijslast geldt. Dat betekent dat de werkgever moet bewijzen dat er geen sprake is geweest van benadeling. Het Huis kan melders voor kosteloze rechtsbijstand naar de Raad voor de Rechtsbijstand en/of voor Psychosociale Ondersteuning doorverwijzen. In 2025 ging het om respectievelijk 38 en 14 doorverwijzingen.

Ongezond werkklimaat

Het jaarverslag meldt ook dat een opvallend aantal nieuwe zaken te maken had met vermoedens over administratieve onregelmatigheden of het niet opvolgen van interne richtlijnen. Het ging daarbij bijvoorbeeld om het geven van een onjuiste voorstelling van zaken voor het aanvragen van subsidie of private financiering of van het voldoen aan professionele kwalificaties. Ook benaderen mensen het Huis vaak om een ongezond werkklimaat, angstcultuur en grensoverschrijdend gedrag. ‘Vooral medewerkers uit de (semi)publieke sector komen binnen met dit type zaken.’

30 procent van gemeenten

In 2025 kwam 27 procent van het aantal adviesverzoeken uit de publieke sector (188) en 28 procent uit de semipublieke sector (193). Veel adviesverzoeken in de publieke sector komen uit gemeenten (inclusief samenwerkingsverbanden): ruim 30 procent. Meer dan de helft (53 procent) komt bij het rijk vandaan (99), waarvan 20 procent (37) van de uitvoeringsdiensten. De politie scoorde daar weer het hoogst met 25 verzoeken. In de semipublieke sector scoort de sector zorg en welzijn hoog (55 procent), gevolgd door onderwijs (22 procent). Binnen het onderwijs komen de meeste verzoeken van de universiteiten.

Enorme toename

De laatste jaren ziet het Huis een enorme toename in de aandacht op de werkvloer (en dus ook van het aantal meldingen) op het gebied van sociale (on)veiligheid, ongewenst gedrag en angstcultuur. Het Huis signaleert dat sociale (on)veiligheid en integriteit vaak los van elkaar worden gezien, terwijl het een goed integriteitsbeleid als een voorwaarde voor sociale veiligheid ziet. ‘Om fraude en corruptie of ongewenst gedrag te melden is een sociaal veilige omgeving nodig. Dit vraagt om integriteitsbeleid met een goede meldregeling, adequate opvolging en heldere maatregelen en procedures.’ In 2025 is er voorlichtingsmateriaal gemaakt over het verband tussen sociale veiligheid en integriteit en dat wordt dit jaar gepubliceerd.

Langere wachttijd ontstaan

Er zit ook een schaduwkant aan de vele adviesverzoeken, want inmiddels is er een wachtrij ontstaan en dus ook wachttijd voor het in behandeling nemen van verzoeken. Hoewel het streven is binnen vijf dagen contact op te nemen met de verzoeker, was die wachttijd afgelopen zomer al opgelopen tot zes weken. Erg vervelend, vond het Huis. Daarom is er met man en macht gewerkt om de wachtrij weg te werken. Aan het eind van 2025 was de wachttijd teruggelopen naar drie weken.

Onderzoeksverzoeken verdrievoudigd

Het Huis kan als ‘last resort’ onderzoek doen naar een misstand en heeft als enige de bevoegdheid om onderzoek te doen naar de benadeling van een melder. Het aantal verzoeken tot onderzoek is ruim verdrievoudigd. In 2025 ontving het Huis 93 verzoeken tot onderzoek. In 2024 was dat aantal nog 28. Zowel in de context als in de aard van (het vermoeden van een) misstand ziet het Huis meer complexiteit. Mede daarom is ook hier een wachtrij ontstaan.

Eén onderzoek afgerond

Het Huis vindt het wel noemenswaardig dat er bijna twee keer zoveel verzoeken tot onderzoek naar (het vermoeden van een) misstand zijn ingediend (58) dan naar bejegening/benadeling (29). De verwachting was dat dit andersom zou zijn, aangezien het Huis als enige benadelingsonderzoek verricht en ‘last resort’ is als het om een misstandonderzoek gaat. Tot slot ontving de afdeling in 2025 zes verzoeken tot onderzoek naar EU-inbreuken, in 2024 waren dat er nog twee. Van de in totaal 93 verzoeken kwamen er 27 uit de publieke en 33 uit de semipublieke sector. In totaal liepen er vijf onderzoeken in 2025 waarvan er één werd afgerond. Dat ging om de rechtmatigheid van een detacheringsconstructie bij een ministerie. Hier concludeert de afdeling dat sprake is van overtreding van regels voor gelijke behandeling van ter beschikking gestelde arbeidskrachten.