Uniek zorgmodel Hollands Kroon blijkt succesformule

Als enige gemeente in Nederland heeft Hollands Kroon één partij verantwoordelijk gemaakt voor alle Wmo- en jeugdhulptaken binnen het Sociaal Domein. Na tien jaar samenwerking tussen de gemeente Hollands Kroon en zorgorganisatie Incluzio blijkt de unieke constructie, volgens betrokkenen, grotendeels succesvol. Onder andere dankzij het principe 'Collectief, tenzij' (groepshulp in plaats van individuele begeleiding) is er sprake van kostenbesparing, terwijl de tevredenheid er niet onder lijdt.

Een moeizame start

Ipsos I&O voerde in 2020 al eens een evaluatie uit naar de samenwerking, toen nog in opdracht van de Toetsingskamer Hollands Kroon. Hieruit bleek dat de eerste jaren, na de start in 2016, moeizaam verliepen. Het doel was om als volwaardige partners het sociaal domein opnieuw in te richten, na de decentralisaties (de overheveling van taken op het gebied van de Wmo, Jeugd- en Participatiewet naar gemeenten). Mede door te laag ingezette budgetten, kwam dit partnerschap aanvankelijk moeilijk van de grond. Het oorspronkelijke budget van 11,9 miljoen euro bleek veel te laag, waardoor Incluzio grote verliezen leed. Dit leidde ertoe dat gesprekken tussen beide partijen vooral over financiën gingen en niet, zoals gewenst, over de inhoud. Met wederzijds wantrouwen tot gevolg. Na deze eerste evaluatie nam men al maatregelen om de stap richting partnerschap te maken. In hoeverre deze en latere stappen zijn geslaagd, was mede onderwerp van de evaluatie die Ipsos I&O in september en oktober 2025 uitvoerde.

Alle aandachtspunten aangepakt

De aandachtspunten die uit de evaluatie van 2020 kwamen, zijn actief opgepakt en de situatie is op alle gebieden verbeterd. Hieronder staat een overzicht van de zes aandachtspunten uit 2020 en de verbeteringen die bij de evaluatie van 2025 zijn gesignaleerd.

Naast bovenstaande verbeteringen zijn er ook andere succesfactoren te onderscheiden: de uitbreiding van de wijkteams, de inzet van een ‘specialistische schil’, de wijkgerichte aanpak en de ‘Collectief, tenzij’ aanpak.

Wijkteams pakken meeste hulpvragen zelf op

Het succes komt ook vooral voort uit de sterke positionering van de wijkteams die Incluzio heeft opgezet. Deze teams functioneren als één loket voor alle hulpvragen, of het nu om Wmo of jeugdhulp gaat. Door uitbreiding van capaciteit en expertise pakken zij het merendeel van de hulpvragen zelf op, zonder altijd door te verwijzen naar duurdere specialistische zorg. Dat doen ze wel als het echt nodig is.

Een belangrijk onderdeel is de ‘specialistische schil’: experts uit verschillende zorgorganisaties die het wijkteam kunnen adviseren zonder dat er eerst een indicatie nodig is. Dit maakt de zorg laagdrempeliger en sneller toegankelijk.

De wijkteams zijn verdeeld over vier gebieden (noord, oost, zuid, west), rekening houdend met de geografische kenmerken van Hollands Kroon met zijn verschillende kernen. Hierdoor is hulp altijd dichtbij beschikbaar voor de inwoners, is de heersende gedachte.

‘Collectief, tenzij’ bespaart kosten zonder kwaliteitsverlies

Sinds 2022 werkt Incluzio volgens het principe ‘Collectief, tenzij’. Inwoners starten standaard met groepshulp in plaats van individuele begeleiding, tenzij er specifieke redenen zijn voor één-op-één hulp. Deze aanpak levert kostenbesparing op, zonder dat de tevredenheid over de ondersteuning daalt. Bij de Wmo is deze werkwijze al structureel ingevoerd, bij jeugdhulp zijn twee groepen gestart. In verschillende kernen worden dagbestedingen in groepsverband aangeboden, waardoor ook vervoerskosten worden bespaard.

Resultaat: lagere kosten, hoge tevredenheid

De cijfers tonen aan dat het model werkt. Hollands Kroon heeft lagere kosten per inwoner voor uitvoering van de taken van de Wmo en Jeugdwet, dan het landelijke gemiddelde of het gemiddelde van gemeenten met vergelijkbare omvang. Tegelijkertijd gaat dit niet ten koste van de tevredenheid van inwoners. Het gesprek met de wijkteammedewerker krijgt gemiddeld een 8,0 en ook de ondersteuning door Incluzio scoort een 8,0. Bij jeugdhulp is 85 procent tevreden over de kwaliteit van de zorg. Deze cijfers zijn vergelijkbaar met andere gemeenten, wat aantoont dat de lagere kosten niet ten koste gaan van de kwaliteit. De gemeente voldoet met deze aanpak aan de transformatieopdracht van 2015 vanuit het Rijk en loopt vooruit op de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028, die streeft naar sterke lokale teams die vroegtijdig hulp bieden.

Aandachtspunten ondanks successen

Uit de evaluatie komen desalniettemin enkele aandachtspunten naar voren. We lichten er drie kort toe.

• Het gebruik van e-health blijft met 5 procent achter bij het doel van 10 procent. Inwoners starten wel met de digitale hulptools zoals ‘Gezondeboel’, maar blijven deze op de lange termijn niet gebruiken. Dit is een blijvend aandachtspunt.
• Binnen Hollands Kroon zijn wijkteams actief vanuit Incluzio en vanuit de gemeente. De samenwerking tussen de wijkteams van Incluzio en het gemeentelijke wijkteam vraagt voortdurend aandacht. Het gemeentelijke wijkteam richt zich op werk en schulden, terwijl Incluzio zich bezighoudt met zorg en ondersteuning. Doordat zij vanuit verschillende kaders werken én op verschillende locaties zitten, weten zij elkaar niet altijd te vinden bij wijkteam-overstijgende casussen. Er is voortdurende inspanning nodig om ervoor te zorgen dat consulenten elkaar wel weten te vinden. Dit in het kader van ‘ontschotting’.
• Enkele zorgaanbieders signaleren dat de ‘specialistische schil’ nog niet optimaal functioneert. Zij missen bepaalde expertise en zouden graag meer betrokken worden bij strategische beleidsbeslissingen. Dit met de regionalisering van de specialistische jeugdzorg in het achterhoofd.

Onderzoeksverantwoording

Het onderzoek is uitgevoerd door Ipsos I&O in opdracht van gemeente Hollands Kroon. De evaluatie is gebaseerd op analyse van beleidsdocumenten, financiële gegevens en prestatie-indicatoren over de periode 2016 tot en met2025. Daarnaast hielden de onderzoekers 15 interviews, waarin totaal 26 personen van gemeente, IHK en zorgaanbieders zijn gesproken. De resultaten van de prestatie-indicatoren (uit monitoringsinstrumenten en openbare databases) zijn vergeleken met landelijke gemiddelden en P10-gemeenten (plattelandsgemeenten) van vergelijkbare grootte. Het onderzoek vond plaats van september tot december 2025.