Zaanstad staat open voor verbetering cultuur

De gemeente Zaanstad staat open voor verbeteringen in haar cultuur, structuur en samenwerking als dat nodig blijkt te zijn. Dit meldt demissionair minister David van Weel (Asiel en Migratie) in antwoord op vragen die (het inmiddels vertrokken) Tweede Kamerlid Michiel van Nispen (SP) in juni stelde over een artikel van Follow The Money over hoe de jacht op ‘verdachte’ inwoners in de armste wijken van Zaandam ontspoort.

Intern en extern onderzoek

Van Weel schrijft dat tegen ondermijnende criminaliteit hard wordt opgetreden, maar dat de waarborgen voor grondrechten van burgers hierbij ‘nooit in het geding mogen komen’. Dat geldt dus ook voor de handelswijze van het integrale interventieteam in Zaandam, waarover in het bewuste FTM-artikel en in een vervolgartikel harde noten worden gekraakt. ‘Desgevraagd heeft de gemeente Zaanstad aangegeven de signalen uit de publicatie van FTM ten aanzien van de communicatie en de interne werkwijze nader te onderzoeken op juistheid en achtergrond.’ Dat gebeurt zowel intern als extern.

Interventieteam kritisch gevolgd

Daarnaast schrijft Van Weel dat de gemeente Zaanstad in juni 2023 een adviesbureau heeft gevraagd om het interventieteam langdurig kritisch te volgen. Het gaat dan om de effecten, het systeem, de werkwijze en lessen. In het voorjaar van 2025 heeft de gemeente een adviesbureau gevraag om advies te geven over de effectiviteit van de Ondermijningsaanpak in Zaandam Oost, in het bijzonder het samenbrengen van beleid en uitvoering. ‘De uitkomsten van deze onderzoeken verschijnen deze zomer en worden betrokken bij het nadere onderzoek van de gemeente.’ Die geeft dus aan open te staan voor verbeteringen.

Ruimte voor tegenspraak

In reactie op het woordgebruik in groepsapps van het interventieteam die in het FTM-artikel worden getoond, zegt Van Weel dat ‘ambtenaren zich dienen te onthouden van discriminatoir of anderszins denigrerend taalgebruik richting individuele burgers of groepen in de samenleving’. Ook dit wordt meegenomen in het onderzoek dat de burgemeester naar het handelen van het interventieteam doet. Van Nispen wees ook op zorgelijke berichten dat ambtenaren zich gedwongen voelen mee te doen aan de harde aanpak. Maar volgens Van Weel moet iedere ambtenaar de ruimte hebben om tegenspraak te bieden. En anders kunnen ze terecht bij de vertrouwenspersoon of integriteitscoördinator. Ook heeft de gemeente twee medewerkersbijeenkomsten georganiseerd ‘en medewerkers de expliciete uitnodiging gedaan zich uit te spreken’.

Laagdrempelig toegang tot recht

Ambtenaren zeiden in het artikel dat als de aanpak in een villawijk had plaatsgevonden de gemeente advocaten op hun dak had gekregen, maar dat het in de armere wijken wel kan, omdat die mensen geen idee zouden hebben welke rechten ze hebben, schrijft Van Nispen die graag een reactie van de minister hierop wil. Die stelt dat de aanpak van ondermijning ‘in alle gevallen en ongeacht in welke wijk(en)’ binnen de wettelijke kaders moet worden uitgevoerd. Als het vermoeden bestaat dat dit niet zo is, dan dient de gemeente (juridisch) te toetsen of (grond)rechten voldoende zijn gewaarborgd. Ook vindt Van Weel het belangrijk dat de toegang tot het recht voor eenieder ‘laagdrempelig en dichtbij wordt ingericht, ook in de kwetsbare wijken’. Juist om deze reden is het kabinet met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid in contact met de twintig focusgebieden, waaronder Zaandam-Oost, ‘om de toegang tot eerstelijns rechtshulp verder te verbeteren, zodat het bereik onder inwoners zo groot mogelijk is’.