Kiezers en ondernemers sterk verdeeld over bezuinigingen en staking

In opdracht van het Financieele Dagblad onderzocht Ipsos I&O hoe kiezers en ondernemers aankijken tegen de voorgenomen bezuinigingen van het kabinet. Grosso modo is het zo dat kiezers kritischer zijn dan ondernemers. Kiezers zijn vaker tegen dan voor bezuinigingen op de WW en AOW, maar staan iets welwillender tegenover bezuinigingen op de WIA. Kiezers prefereren echter maatregelen die de inkomsten van de overheid kunnen vergroten om stijgende uitgaven te compenseren, zo steunt een meerderheid het verhogen van de vermogensbelasting.

Zowel kiezers als ondernemers neigen meer naar investeren dan bezuinigen

We vroegen zowel kiezers als ondernemers of ze willen dat het kabinet bezuinigt of juist meer investeert. Beide groepen neigen (per saldo) meer naar investeren dan naar bezuinigen. Ondernemers zijn hierin uitgesprokener: 45 procent vindt dat het kabinet meer moet investeren, 18 procent wil meer bezuinigen. Een op drie ondernemers (34%) vindt de middenweg het beste. Van de kiezers vindt een derde (34%) dat het kabinet meer moet investeren, 7 procent kiest voor ‘meer bezuinigen’. Het grootste deel (53%) neemt een tussenpositie in.

Over het algemeen zijn kiezers en ondernemers het tamelijk eens over waarin geïnvesteerd moet worden: woningbouw, gezondheidszorg, onderwijs en defensie. Kiezers willen vaker dat er wordt geïnvesteerd in sociale zekerheid, ondernemers beduidend minder. Ondernemers willen juist dat er meer geld gaat naar het investeringsklimaat, hier lopen de meeste kiezers niet erg warm voor.

Bijna helft kiezers en twee derde ondernemers steunt bezuinigingen op WIA

Het kabinet heeft de afgelopen maanden enkele voorstellen gedaan om te bezuinigen op de sociale zekerheid. Nederlandse kiezers zijn sterk verdeeld over de wenselijkheid van deze specifieke kabinetsvoorstellen. Het voorstel om te bezuinigen op de WIA-uitkering van mensen met relatief hoge inkomens kan rekenen op steun van de helft (47%) van de kiezers (26% is tegen) en steun van 65 procent van de ondernemers (16% is tegen).

Het verkorten van de WW van twee naar één jaar genereert meer verdeelde reacties. Ruim een derde (36%) van de kiezers is voor, terwijl 42 procent tegen deze maatregel is. Van de ondernemers is 64 procent vóór, 23 procent is tegen.

Het verhogen van de AOW met de levensverwachting, een maatregel die al in de ijskast is gezet door het kabinet, krijgt weinig steun. Zeventien procent van de kiezers is voor, 65 procent is tegen. Ook onder ondernemers is er weinig steun voor deze maatregel: 39 procent is voor, 43 procent is tegen.

Meer steun voor voorstellen die stijgende uitgaven kunnen compenseren

Naast bezuinigen zou het kabinet in theorie ook haar inkomsten kunnen vergroten om stijgende uitgaven te kunnen compenseren. Hiervoor is onder kiezers meer steun dan voor de bezuinigingsvoorstellen, maar onder ondernemers minder.

Ruim zes op tien kiezers (63%) zijn voor het verhogen van vermogensbelasting op vermogens van een kwart miljoen of meer. Bijna net zoveel kiezers zijn voor het verlagen van de hypotheekrenteaftrek (58%) en het verhogen van de inkomstenbelasting (55%) voor huishoudens met een inkomen van meer dan 80.000 euro per jaar. Ook is een nipte meerderheid (53%) voor hogere winstbelastingen voor bedrijven. Deze voorstellen kunnen op meer steun rekenen onder kiezers met een lager inkomen dan kiezers met een hoog inkomen.

Het laten oplopen van het begrotingstekort door meer geld te lenen is niet erg populair: 18 procent is voor, 39 procent is tegen. Het aandeel ‘voor’ stijgt naar 37 procent als daaraan wordt toegevoegd dat het tekort binnen de EU-normen blijft, 22 procent is dan tegen. (Split-run: de helft van de steekproef kreeg de stelling met de tekst over de EU-normen, de andere helft niet).

Ondernemers zijn duidelijk minder te spreken over deze voorstellen. De helft van de ondernemers (51%) is wel voor een verlaging van de hypotheekrenteaftrek (29% is tegen), maar net iets minder dan het algemeen publiek (58%). Bij de andere maatregelen is het verschil groter. Vooral het verhogen van de winstbelasting kan op weinig steun rekenen bij ondernemers (25% is voor, 55% is tegen; tegenover 53% en 18% van het algemeen publiek).

Minderheid achter stakingen

Vakbond FNV heeft stakingen in het openbaar vervoer aangekondigd voor woensdag 24 juni. Werknemers in het ov beginnen die dag pas om 8 uur ’s ochtends met werken. De stakingen zijn bedoeld als protest tegen de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Noch onder kiezers, noch onder ondernemers staat een meerderheid achter de door de FNV de aangekondigde staking in het ov van 24 juni. Kiezers zijn sterk verdeeld: ruim een derde (35%) staat er achter, een kwart (25%) is neutraal en nog eens een derde (33%) is er tegen. Onder ondernemers is dat beeld uitgesprokener: 64 procent is tegen de stakingen, 18 procent staat er achter.

Basis: alle kiezers (n= 2.006) en ondernemers (n=550).

PRO-kiezers steunen de staking het vaakst (62% staat er achter), gevolgd door kiezers van FvD (47%) en PVV (40%). Kiezers van VVD en CDA zijn in meerderheid tegen deze stakingen; D66-kiezers zijn meer verdeeld, maar per saldo vaker tegen dan voor. Van de FNV-leden staat 58 procent achter de staking, 15 procent is tegen. 

Waarom voor? “Er valt met het kabinet kennelijk niet te praten”

Op de vraag waarom kiezers achter de stakingen staan (dit geldt dus voor 35% van alle kiezers) zien we – logischerwijs – dat deze mensen tegen de bezuinigingen op de sociale zekerheid zijn en dat ‘er met het kabinet kennelijk niet (meer) te praten valt’. Of: dat het kabinet onvoldoende luistert naar de wensen van de vakbeweging. Zowel linkse als rechtse kiezers vinden dat de maatregelen de zwakkeren in de samenleving bovengemiddeld raken. Een PRO-kiezer: “Omdat dit asociale kabinet de sociale zekerheid wil afbreken. De mensen die het het moeilijkst hebben zijn hier de dupe van. Goed dat de vakbonden hier actie tegen voeren.” Rechtse kiezers motiveren hun steun met een verwijzing naar hun zeer beperkte vertrouwen in het kabinet (en de democratie). Een FvD-kiezer: “Het is de enige mogelijkheid die er nog is. Stemmen bij verkiezingen werken niet. Ze doen toch vaak wat ze zelf willen en altijd ten goede van de rijken.”

Waarom tegen? “Je hoort eerst te praten te praten”, “onschuldige mensen worden gedupeerd”

Een op drie kiezers (33%) is dus tegen de stakingen. Hiervoor worden twee redenen het vaakst gegeven: je hoort eerst te praten (stakingen zijn een uiterste redmiddel en dat uiterste is nog niet bereikt) en met stakingen benadeel je ‘onschuldige mensen’. Een VVD-kiezer: “De boodschap kan ook op een andere manier overgebracht worden. Dit benadeeld veel mensen die hier niks te maken mee hebben.” Een derde reden die tegenstanders geven is dat de bezuinigingen nu eenmaal noodzakelijk zijn. De vakbonden (‘rupsje nooit genoeg’, ‘kop in het zand’) kunnen bij deze kiezers op weinig goodwill rekenen. Een JA21-kiezer: “De vakbonden blijven maar eisen en de mensen worden zo ontevreden gemaakt”.

Stakingen zouden 600.000 tot één miljoen mensen kunnen raken

Mochten de stakingen in het openbaar vervoer op 24 juni doorgaan, dan zal dit relatief weinig mensen raken. In absolute aantallen kan het echter oplopen tot een miljoen Nederlanders. Van alle Nederlanders van 18 jaar en ouder zegt 4 procent ‘zeker’ van plan te zijn om op 24 juni voor 8 uur gebruik te maken van het openbaar vervoer, nog eens 3 procent zou dat ‘misschien’ doen: samen 7 procent. Omgerekend naar absolute aantallen van de bevolking zou het circa 600.000 (o.b.v. ‘zeker’) en 400.000 (o.b.v. ‘misschien’) mensen kunnen treffen. [1] 

Vooral mensen die werkzaam zijn bij de overheid (9% zeker, 6% misschien), jongeren (18-24 jaar: 9% en 7%) en studenten (12% en 6%) zijn relatief vaak van plan om op 24 juni voor 8 uur het ov te nemen en zullen dus vaker last krijgen van de staking.

Zowel kiezers als ondernemers ontevreden over kabinet

Na drie maanden regeren is de tevredenheid met het kabinet Jetten laag: bij zowel kiezers als ondernemers is slechts één op vijf (19%) zeer of tamelijk tevreden, de meerderheid is dat niet erg of helemaal niet (kiezers: 70%; ondernemers: 73%).

Kiezers die nu op D66 zouden stemmen zijn wel te spreken over het kabinet (70% tevreden), bij kiezers van coalitiepartners CDA en VVD (40% en 25%) ligt die tevredenheid stukken lager (en lager dan in mei: destijds 54% tevreden bij CDA, 35% bij VVD). Dat geldt nog sterker voor kiezers van oppositiepartijen.

‘Hoe tevreden of ontevreden bent u met het kabinet Jetten (D66-VVD-CDA)?’ /  ‘Hoe tevreden of ontevreden bent u als ondernemer met het kabinet Jetten (D66-VVD-CDA)?’. Basis: alle kiezers (n = 2.006) en ondernemers (n = 550).

Zetelpeiling: PRO blijft virtueel de grootste; PVV daalt verder

In de Ipsos I&O-zetelpeiling van 12 tot 16 juni is Progressief Nederland (PRO) wederom virtueel de grootste. We noteren nu 26 zetels voor PRO – geen significante wijziging t.o.v. van mei (toen 23 zetels), maar een duidelijke groei t.o.v. de Tweede Kamerverkiezingen (toen 20). PRO wordt gevolgd door D66 (20), VVD (20), PVV (16), CDA (14), JA21 (14) en FvD (13). De laatstgenoemde partij groeide sinds de Tweede Kamerverkiezingen (toen 7 zetels), en schommelt sinds april tussen de 11 en 13 zetels. We zien in deze peiling geen significante wijzigingen ten opzichte van de peiling van 11 mei.

Coalitiepartijen D66, CDA en VVD blijven gezamenlijk inleveren. Bij de verkiezingen haalden de coalitiepartners samen 66 zetels, daar zijn er nu virtueel nog 54 van over.

Het grootste verlies in deze peiling is echter voor de PVV. Virtueel staat de partij nu op 16 zetels, 10 minder dan de PVV haalde bij de verkiezingen en 3 minder dan in mei.

Onderzoeksverantwoording

Dit onderzoek vond plaats van vrijdag 12 tot en met maandag 15 juni. Het deelonderzoek over de bezuinigingen en stakingen was in opdracht van het Financieele Dagblad. De rest voerde Ipsos I&O op eigen initiatief uit.

In totaal werkten 2.006 Nederlanders van 18 jaar of ouder mee aan het onderzoek onder kiezers. De steekproef is volledig getrokken in het I&O Research Panel.

De onderzoeksresultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners (18+), voor wat betreft deze achtergrondkenmerken. Bij onderzoek is er sprake van een betrouwbaarheidsinterval en onnauwkeurigheidsmarges. In dit onderzoek gaan we uit van een betrouwbaarheid van 95 procent. Bij een steekproef van n=2.000 en een uitkomst van 50 procent is er sprake van een foutmarge van plus of min 2,2 procent.

Ondernemers: Aan dit onderzoek hebben ook 550 ondernemers met personeel meegewerkt. De ondernemers zijn geworven uit het I&O Ondernemerspanel (406) en deels uit het I&O Research Panel (144). De dataverzameling onder ondernemers vond plaats van donderdag 11 juni tot dinsdag(ochtend) 16 juni. De onderzoeksresultaten zijn gewogen naar het aantal werkzame personen en de bedrijfssector. Hiermee corrigeren we eventuele onder- en oververtegenwoordiging van bepaalde groepen en daarmee zijn de uitkomsten representatief voor alle ondernemers (met personeel) in Nederland als het gaat om sector en grootteklasse.

[1] Nederland telt momenteel ongeveer 14,3 miljoen inwoners van 18 jaar en ouder.