‘Samenwerking wordt vaak niet gekozen omdat men het graag wil, maar omdat men niet anders kan.’ Hoogleraar Rob de Greef, verbonden aan de Vrije Universiteit en Maastricht University, herkent zich in de conclusies van een rondgang van Binnenlands Bestuur naar het enthousiasme over samenwerking in gemeenschappelijke regeling. De Greef: ‘Het Huis van Thorbecke moet gerenoveerd worden of misschien zelfs wel deels gesloopt.’
Hoogleraar: Huis van Thorbecke moet deels gesloopt worden
Rob de Greef: 'Het ís ook gewoon moeilijk te sturen op samenwerkingsverbanden'
Niet geliefd
Gemeenschappelijke regelingen zijn niet geliefd, blijkt uit een rondgang van Binnenlands Bestuur onder wethouders en gemeenteraadsleden. De samenwerkingsverbanden krijgen een magere 5,8 en maken de verwachtingen dus niet waar.
Rob de Greef promoveerde dit voorjaar op de regionale samenwerking tussen gemeenten Hoe kan de democratische legitimatie van zulke verbanden verbeterd worden? Samenwerkingsverbanden die verregaande bevoegdheden hebben, zouden een direct gekozen volksvertegenwoordiging moeten hebben, constateerde hij.
De Greef kan zich dus wel wat voorstellen bij de kritiek van de raadsleden en wethouders op de regionale samenwerking, stelt hij. ‘Er is brede weerstand tegen een vierde bestuurslaag. Dat blijkt ook weer uit dit onderzoek.’
Onvrijwillig
Regionale samenwerking is vaak onvrijwillig, omdat gemeenten niet anders kunnen: taken zijn te groot, gemeenten te klein. ‘Dat maakt waarschijnlijk waarom men wél vindt dat samenwerking iets toevoegt en van belang is, maar niet dat samenwerkingsverbanden het beter doen dan gemeenten.’ Het is wel een moeilijke vergelijking, aldus de hoogleraar, ‘omdat men niet weet hoe de gemeente het op de complexe taken zou doen die de samenwerkingsverbanden uitvoeren’.
Eigen gang
Het valt De Greef op dat de respondenten ‘erg kritisch’ zijn op de vraag hoe de samenwerking bijdraagt aan het bereiken van de doelen. ‘Uiteindelijk is ieder samenwerkingsverband toch een vorm van verlengd lokaal bestuur’, zegt hij, en hebben gemeenten – op papier – het laatste woord over het werk van de gemeenschappelijke regeling. ‘Komt dat omdat men zelf geen duidelijke doelstellingen heeft ten aanzien van de samenwerking, of omdat men niet goed kijkt hoe samenwerkingsverbanden kunnen bijdragen aan gemeentelijke doelstellingen? Of is het toch het vaak gehoorde onderbuikgevoel dat samenwerkingsverbanden hun eigen gang gaan? Dat laatste blijkt overigens zelden uit rekenkamerrapporten.’
Sentiment
Maar, stelt De Greef, ‘het sentiment is voorspelbaar’. Hij vervolgt: ‘Het ís ook gewoon moeilijk te sturen op samenwerkingsverbanden, maar de gemeentebesturen hebben ze wel nodig om de vele complexe taken die zij hebben te kunnen uitvoeren. Zolang we niet naar het Huis van Thorbecke kijken en dat eens grondig op de schop nemen, zitten we vast aan dit stelsel en zullen we blijven zoeken naar manieren om raadsleden beter in positie te brengen.’
Visie
Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken is bezig met een visie op de regio. Dat document wordt in december verwacht. De Greef is op voorhand kritisch. ‘Ik zou liever een visie op de gemeente en provincie zien’, stelt hij. ‘Dat zijn immers de hoofdelementen van onze bestuursstructuur.’ In andere documenten, zoals het nieuwe Beleidskader decentralisatie en deconcentratie, wordt niet ingegaan op de democratische legitimiteit van samenwerkingsverbanden. Welke onderwerpen willen inwoners dichtbij geregeld hebben zodat ze maximaal invloed kunnen hebben? ‘
Vierde bestuurslaag
Dat leidt tot een discussie over het wel of niet opschalen van gemeenten, of juist het afschalen van provincies: kleinere provincies op regionale schaal. Of tot de volgens De Greef ‘zo gehate vierde bestuurslaag’.
De Greef: ‘Dat zou voor mij een logischere aanpak zijn naar de toekomst. Het Huis van Thorbecke moet gerenoveerd worden of misschien zelfs wel deels gesloopt worden.’ Zolang die discussie niet gevoerd wordt, zegt de hoogleraar, ‘zitten we vast aan de huidige hulpstructuren met beperkte sturingsmogelijkheden vanuit gemeenteraden’. De Greef: ‘Laten we dat dan accepteren. Dan kunnen we raadsleden een reëel beeld geven waar nog te sturen is en waar niet, en welke instrumenten ze daarbij kunnen gebruiken.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.