Honderd lokale politieke partijen hebben minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken gevraagd het nieuwe stembiljet aan te passen, zodat daarop ook de namen van kandidaten blijven staan. Volgens de partijen tast het huidige ontwerp het Nederlandse kiesstelsel aan en dreigt de persoonlijke stem op lokale kandidaten naar de achtergrond te verdwijnen.
Honderd lokale partijen verzetten zich tegen nieuw stembiljet
Honderd lokale partijen willen kandidaatnamen terug op het stembiljet. Zij vrezen voor minder voorkeurstemmen.
Aparte kandidatenlijst
De oproep volgt op het besluit van het kabinet om vanaf de Europese Parlementsverkiezingen van 2029 landelijk een kleiner en overzichtelijker stembiljet in te voeren. Op dat biljet staan alleen de partijnamen, logo's en kandidaatnummers. De namen van kandidaten zijn alleen nog terug te vinden op een aparte kandidatenlijst in het stemhokje. Minister Heerma bereidt hiervoor een wijziging van de Kieswet voor.
‘De Nederlandse kiezer stemt op een persoon, niet op een partij’
De initiatiefnemers van de brief, Joost Kersten van Kernachtig Wijchen en Tjeu Berlijn van Hart voor Medemblik, benadrukken dat zij niet tegen een compacter stembiljet zijn. Zij steunen de doelen achter de vernieuwing, zoals sneller stemmen tellen, een beter hanteerbaar biljet en een overzichtelijker stemproces.
Voorkeursstemmen
Hun bezwaar richt zich uitsluitend op het verdwijnen van de kandidaatnamen. Volgens de ondertekenaars stemt de Nederlandse kiezer op een persoon en niet op een partij. Vooral bij gemeenteraadsverkiezingen kiezen inwoners volgens hen bewust voor een bekende kandidaat uit hun dorp, wijk of vereniging. Wanneer kiezers eerst een aparte kandidatenlijst moeten raadplegen om een nummer op te zoeken, bestaat volgens de lokale partijen het risico dat zij alleen nog een partij aankruisen. Daardoor zouden voorkeurstemmen vaker bij de lijsttrekker terechtkomen en verschuift de invloed van individuele kandidaten naar de lijstvolgorde.
De partijen wijzen erop dat de Kiesraad eerder waarschuwde dat een stembiljet zonder kandidaatnamen ertoe kan leiden dat feitelijk een partijstem ontstaat. Ook de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden uitte eerder zorgen over de gevolgen voor de positie van individuele raadsleden.
Ongeldige stemmen
Daarnaast verwijzen de ondertekenaars naar de experimenten met het nieuwe stembiljet. Daarbij lag het aandeel ongeldige stemmen volgens hen hoger dan bij het huidige biljet. Ook zou uit de evaluatie blijken dat kandidaten met een nummer dat overeenkwam met het lijstnummer relatief meer voorkeurstemmen kregen, wat volgens de lokale partijen erop wijst dat kiezers zich vergisten.
Zij zijn ook kritisch op het voornemen van het kabinet om stemmen op een niet-bestaand kandidaatsnummer toe te kennen aan de lijsttrekker van de gekozen partij. Volgens minister Heerma doet die maatregel recht aan de duidelijke partijkeuze van de kiezer en voorkomt zij onnodig ongeldige stemmen.
Niet bij gemeenteraadsverkiezingen
De honderd lokale partijen vragen de minister daarom het wetsvoorstel aan te passen zodat kandidaatnamen op het stembiljet blijven staan. Als dat niet gebeurt, willen zij dat het nieuwe model in elk geval niet wordt gebruikt bij gemeenteraadsverkiezingen, waar volgens hen de persoonlijke band tussen kiezer en volksvertegenwoordiger het grootst is.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.