Veel burgemeesters trekken het niet meer. Die conclusie trok Binnenlands Bestuur vanwege het vroegtijdig vertrek van een vijftiental burgemeesters in 2025. Experts en betrokkenen verschillen van mening over de oorzaken en oplossingen.
‘Geef elke burgemeester twee eigen medewerkers’
De rol als burgervader/moeder is steeds drukker. Het vraagt allemaal veel meer dan zestig uur per week.
Steeds drukker
Wordt het de burgemeester te veel? Heeft de burgemeester te veel taken en rollen? Volgens Marcel Boogers, bijzonder hoogleraar Democratie en Transitie aan de Universiteit Utrecht en senior-onderzoeker Necker, verzwaren alle losse taken van de burgemeester het ambt te veel. ‘Het zijn van raadsvoorzitter is ingewikkeld door de versplintering van raden en door onervaren wethouders. De burgemeester krijgt ook steeds meer openbare orde en veiligheidstaken. Ook de rol als burgervader/moeder is steeds drukker. Het vraagt allemaal veel meer dan zestig uur per week. Het geeft dus ook het vervelende gevoel dat je altijd achter de feiten aanloopt en dat je het dus nooit helemaal goed doet. En soms is het ook nog zo onveilig dat je niet meer met je eigen dochter over straat kunt lopen.’
Gekozen burgemeester
Wat in elk geval zou helpen is om de burgemeester een eigen, ondersteunende staf van minimaal twee medewerkers te geven. Maar je ontkomt volgens Boogers evenmin aan het stellen van fundamentele vragen. ‘De aanstellingswijze van de burgemeester is een gedrocht. Dat zie je ook in het lekken over procedures zoals in Tilburg. Er is geen transparantie en dat werkt niet meer. Verzin daarom iets anders of experimenteer met de gekozen burgemeester.’
Exitinterviews
Klaartje Peters, onderzoeker en bijzonder hoogleraar Lokaal en Regionaal Bestuur Universiteit Maastricht, vindt dat er meer onderzoek nodig is naar wat het ambt zo zwaar maakt. ‘Waardoor komt het dat burgemeesters een kortere zittingsperiode hebben en sneller stoppen? Je krijgt het als burgemeester op je brood als jij het de grootste partij in de raad lastig hebt gemaakt. Je positie wordt dan kwetsbaar. Wat is het effect van een hardere politieke cultuur? Ook daarover is meer onderzoek nodig. Het zou daarom heel goed zijn als er exitinterviews worden gehouden met gestopte burgemeesters.’
Nevenfuncties
Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters bestrijdt dat er in 2025 veel burgemeesters zijn gestopt. ‘Gemiddeld wisselen circa dertig burgemeestersposten per jaar van persoon’, aldus NGB-directeur Hilde Westera. ‘De redenen van vertrek zijn heel divers. De indruk wordt geschetst dat veel burgemeesters vertrekken vanwege agressie en intimidatie, maar dat is niet het geval. En niet bij elk vertrek is precies duidelijk wat de reden van vertrek is.’
Ja, burgemeesters hebben veel op het bordje, maar het ambt is volgens haar niet te zwaar, minder taken is niet nodig. ‘Wat dat betreft staat onze lijn van vijf jaar geleden nog steeds. Diverse burgemeesters hebben tijd voor een of meerdere nevenfuncties naast het ambt. Wij juichen dat toe, want burgemeester ben je niet meer voor het leven. Het is niet meer zoals met Ivo Opstelten, dat je voor je dertigste burgemeester wordt en dat dan bijna tot je pensioen blijft doen. De meeste burgemeesters zitten een of twee termijnen en gaan daarna wat anders doen.’
Uitzonderlijke gevallen
Het burgemeestersambt is volgens Westera complex en interessant tegelijk. ‘Wij proberen ervoor te zorgen dat er niet te veel bevoegdheden bijkomen. Daarom hebben we ons ook ingezet voor een afwegingskader nieuwe bevoegdheden burgemeesters: als het rijk taken toekent aan gemeenten, dienen die in principe naar het college te gaan en alleen in uitzonderlijke gevallen naar de burgemeester.’
Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nr. 4 van deze week.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.