Niet de opvang van asielzoekers, niet de financiën of het sociaal domein, maar vooral waar en hoe snel woningen te bouwen zien gemeentesecretarissen als veruit de belangrijkste uitdaging voor de nieuw te vormen colleges.
Woningbouw veruit grootste opgave
Waar en hoe snel woningen gebouwd kunnen worden is volgens gemeentesecretarissen veruit de belangrijkste uitdaging voor de nieuw colleges.
Gemeentesecretarissen over komende collegeperiode
Dat blijkt uit een steekproef van Binnenlands Bestuur en de Vereniging van Gemeentesecretarissen. Aan de enquête deden 13 gemeentesecretarissen mee, van kleine tot grote gemeenten. De opgave woningbouw kruiste 85 procent van de respondenten aan. Het sociaal domein – Wmo, jeugdzorg en participatie – en duurzaamheid, klimaat en energie volgen met respectievelijk 46 en 38 procent op gepaste afstand.
Relatief minder uitdagend zien de gemeentelijke topambtenaren de opgave qua gemeentefinanciën (31 procent), asielopvang (23 procent) en behoud van het voorzieningenniveau (23 procent) voor de komende vier jaar. Onderaan de lijst staan de opgaven omtrent polarisatie, bestaanszekerheid en bestuurlijke toekomst tegen.
In de enquête werd ook gevraagd naar wat de komende collegeperiode naar verwachting de grootste uitdaging voor de eigen ambtelijke organisatie wordt. Op één staat de professionalisering van de medewerkers (46 procent). Het personeelstekort, waar de relatief vergrijsde gemeenten mee te maken hebben, scoort met 15 procent aanzienlijk lager – net als digitalisering en werkdruk. Niet dat er van (erg) hoge werkdruk geen sprake is overigens: bij twee derde van de gemeenten is daar volgens de gemeentesecretarissen sprake van.
‘Mensen krijgen lukt nog wel,’ zegt een van de respondenten, ‘maar mensen van het gewenste niveau krijgen is lastiger.’ Een andere gemeentesecretaris verwoordt het als volgt: ‘Geld is een aandachtspunt, capaciteit een knelpunt.’ Het grootst is de noodzaak van een professionaliseringsslag, ‘nodig voor efficiency en effectiviteit.’
Sommigen vestigen hun hoop op AI: ‘Dat gaat iedere functie raken en moet een oplossing gaan bieden voor een krappere arbeidsmarkt, gaat ook functies aanvullen, deels vervangen.’ Wel is het dan nog de kunst om de organisatie wat dat betreft bewust te maken.
Het lukt volgens een van de respondenten nog onvoldoende grip te krijgen op evenwicht tussen beschikbare capaciteit – hoeveelheid en kwaliteit – en de bestuurlijke vraag. Voor de komende collegeperiode liggen er vooral veel schaarste uitdagingen, terwijl de politiek (nieuwe) ambities wil realiseren. En dat terwijl de middelen en mensen al ontoereikend zijn voor bestaande opgaven.
Onprofessioneel
Op de vraag wat gemeentesecretarissen als meest realistische oplossingsrichting voor die grootste uitdaging voor de ambtelijke organisatie zien, komen opvallend diverse antwoorden. Waar de een cultuurverandering oppert, zoekt een ander het in meer samenwerking. Weer een ander ziet de oplossing in ‘echt focus aanbrengen’, naast een goede inschatting wat er met de aanwezige capaciteit kan worden gerealiseerd. In die zin is voldoende ambtelijk tegenwicht bieden volgens een van de respondenten noodzaak, onder meer door te investeren in ambtelijk leiderschap en management.
31 procent noemt kwaliteit van de gemeenteraad ronduit ‘slecht’
Wat zou helpen is als er gewerkt zou kunnen worden met wethouders van niveau. Ruim twee derde van de gemeentesecretarissen vindt die kwaliteit goed, maar bijna een kwart vindt dat die beter zou kunnen. Bijna een kwart vindt die kwaliteit maar matig. ‘Drie wethouders die grijs, oud en achterhaald zijn’, meldt een respondent. Het oordeel ‘slecht’ komt niet voor.
Anders is dat waar gemeentesecretarissen werd gevraagd naar de kwaliteit van de gemeenteraad: 31 procent noemt die ronduit ‘slecht’, waar ‘goed’ slechts 15 procent scoort. Een bloemlezing: ‘Menselijke verhoudingen en onkunde staan goed besturen al jaren in de weg’; ‘Onprofessioneel’; ‘Veel tijd voor kleinere dingen die concreet zijn, weinig debat/ dialoog over grotere vraagstukken’; ‘Te veel korte termijn en te veel detail’.
De eigen ambtelijke organisatie komt er relatief beter vanaf. Het rapportcijfer ‘matig’ of ‘slecht’ valt nergens. De kwaliteit daarvan is volgens een derde van de gemeentesecretarissen ‘goed’ en ‘gemiddeld’. ‘Kan beter’, zegt 38 procent. ‘Er is behoefte aan het aantrekken van mensen die niet zo zeer de beheersmatige taken moeten gaan invullen, maar meer de verbreding en verdieping kunnen brengen’, aldus een van de respondenten. Maar ook: meer politieke sensitiviteit, toekomstgerichtheid en positionering naar bestuur aan de dag leggen, meer gericht op oplossingen en over interne grenzen kijken.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.