Rouw na het politieke afscheid

De laatste keer die route

De route naar mijn werk kon ik dromen. Ik reed hem voor de laatste keer. En pas later thuis drong het door wat er allemaal in dat ene ritje zat. Niet alleen afscheid nemen van een plek, maar afscheid nemen van een ritme. En van een rol die jarenlang vanzelfsprekend bij me hoorde.

Rouw is niet alleen het verlies van een mens. Rouw is ook het verlies van een rol. Van een identiteit waar je jaren mee vergroeid bent geraakt. In de politiek schuift dat snel naar de achtergrond, juist omdat alles door moet. Na verkiezingen verschuift de aandacht naar de nieuwe verhoudingen, de nieuwe namen, de nieuwe plannen. Even zie je nog de bloemen, een laatste foto, een korte terugblik. En dan draait het door. Voor de buitenwereld is het dossier overgedragen. Voor jou misschien nog lang niet.

Als je stopt, verlies je niet alleen een functie. Je verliest ritme. Vergaderingen, dossiers, overleggen, appjes die nooit stoppen. Je verliest een titel, iets wat mensen meteen herkennen als je je voorstelt. Je verliest invloed, mee mogen besluiten over dingen die ertoe doen. Je verliest een netwerk. De mensen die je dagelijks spreekt, vallen ineens weg. Ondertussen gaat alles verder. Er komt een opvolger. De mail wordt doorgestuurd. De agenda vult zich met nieuwe namen. En jij staat ineens aan de andere kant.

Ik merk dat nu ik mijn eigen afscheid als wethouder meemaak. Er is dankbaarheid, opluchting en ruimte. En er is ook iets anders. Een leegte waar ik aan moet wennen. Niet dramatisch, wel echt. Niet te vergelijken met het verlies van een dierbare, maar wel verlies. Omdat er iets stopt dat lang onderdeel van mij was. Wie ben je als je niet meer wethouder of Kamerlid bent? Waar laat je alles wat je hebt opgebouwd? En wat blijft er over als je niet meer vooral leeft op wat moet, maar opnieuw mag kijken naar wat jij wilt?

Bij mij en bij anderen zie ik een paar dingen terugkomen. Het helpt als je het noemt zoals het is: verlies. Dat mag pijn doen, ook als je zelf kiest om te stoppen. Het helpt als er een vorm is: een goed afscheid, een laatste vergadering, een moment om mensen echt te bedanken. Het helpt als er nazorg is: een gesprek, begeleiding, tijd om te landen in een nieuw leven. En het helpt als er verder wordt gekeken dan het cv, als er iemand is die vraagt hoe het echt met je is, nu de rol stopt.

Zeker nu er zoveel mensen tegelijk stoppen, in Den Haag en straks ook weer lokaal, is dit een goed moment om die vraag te stellen: hoe gaan we om met de rouw die hoort bij politiek afscheid? Misschien herken je jezelf hierin. Misschien vertrek je vrijwillig en is het goed zo. Misschien moet je weg omdat de zetels zijn verdampt. Misschien voel je vooral opluchting, maar knaagt er van alles onder de oppervlakte. Je bent niet raar als het schuurt. Het is niet gewoon werk dat ophoudt. Het is een deel van jouw leven dat een andere vorm zoekt. Je neemt alles wat je hebt opgebouwd aan ervaring, waarden en betrokkenheid mee. De vraag is vooral hoe je dat nu wilt vormgeven.

Afscheid eindigt vaak met een borrel, een speech, een bos bloemen. Mooi en belangrijk. Maar onder dat moment zit meer dan gezelligheid: er zit ook verlies, zoeken en opnieuw richting moeten kiezen. En tegelijk is er nog iets anders. Ruimte om opnieuw te bepalen hoe je verder wilt en hoe je van betekenis wilt blijven.

Die rouw erkennen en die ruimte onderzoeken, dat gebeurt niet aan de borreltafel. Maar het is wel werk dat we serieus mogen nemen.