Wat betekent het coalitieakkoord ‘aan de slag’ voor de sociale zekerheid?

Wat betekent het coalitieakkoord ‘aan de slag’ voor de sociale zekerheid?

Op 30 januari 2026 is het nieuwe coalitieakkoord voor 2026-2030 gepresenteerd. Met dit akkoord stellen de coalitiepartijen D66, VVD en CDA dat het tijd is om aan de slag te gaan voor een beter Nederland. Op het gebied van sociale zekerheid kiezen de partijen voor een stevige herziening van het huidige stelsel, dat gepaard gaat met bezuinigingen en diverse ingrijpende wijzigingen. Hierna worden de plannen op het gebied van sociale zekerheid toegelicht. Het zijn nog plannen. De partijen zullen dus eerst nog steun in het parlement moeten vinden voordat deze daadwerkelijk doorgevoerd kunnen worden.

Het uitgangspunt

Volgens de partijen vraagt de toenemende druk op de sociale zekerheid om ambitieuze keuzes, waarbij gesteld wordt dat de nadruk wordt gelegd op een activerend, betrouwbaar en begrijpelijker stelsel waarin ruimte is voor de menselijke maat. Daarbij wordt een ‘fatsoenlijk’ vangnet geboden voor iedereen die niet kan werken.

Een overzicht

• De WW-uitkering
  Uit de budgettaire tabel en bijlage bij het coalitieakkoord blijkt dat de maximale duur van een WW-uitkering per 1 januari 2028 zal worden teruggebracht van twee naar maximaal één jaar. Bovendien zal per 1 januari 2030 de uitkering in de eerste twee maanden 80% van het oude loon bedragen (in plaats van 75%). De opbouw van de WW-rechten gaat daarnaast langer duren. De plannen spreken van een opbouw van een halve maand WW voor elk dienstjaar. De referte-eis wordt ook verscherpt, inhoudende dat een werknemer van de 52 weken voorafgaand aan de werkloosheid, in 42 weken arbeid zal moeten hebben verricht.
  Het gaat hiermee om een aanzienlijk aantal wijzigingen in de WW. Volgens het kabinet hebben werkenden door deze plannen voldoende financiële zekerheid en rust om snel een passende nieuwe baan te vinden.
• De WIA-uitkering
  Momenteel kunnen werknemers die gedeeltelijk arbeidsongeschikt of volledig maar niet duurzaam arbeidsongeschikt zijn een WGA-uitkering krijgen. Werknemers die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn kunnen een IVA-uitkering krijgen. Partijen hebben het voornemen om de IVA-uitkering per 1 januari 2030 voor nieuwe aanvragers te laten vervallen. Door deze hervorming zullen meer mensen een WGA-uitkering krijgen. Dit gaat gepaard met onder meer financiële gevolgen voor werkgevers. Denk daarbij aan een verhoging van de WGA-premie of de uitkeringskosten die voor rekening komen van de werkgever. Dat meer mensen een WGA-uitkering krijgen betekent voor de eigenrisicodrager ook dat hij voor een grotere groep een langere verantwoordelijkheid krijgt voor de re-integratie, waar dit bij de IVA-uitkering niet het geval is.
• Verlaging maximum dagloon
  Hoewel de maatregel niet expliciet is terug te vinden in het akkoord, is de coalitie voornemens het maximum dagloon te verlagen. Het dagloon speelt een belangrijke rol bij het bepalen van de hoogte van een uitkering. Momenteel bedraagt dit maximum dagloon € 304,25. Het plan is om dit per 1 januari 2029 te verlagen met 20%. Dit zal invloed hebben op ZW-, WW-, WAO-, WIA, en WAZO-uitkeringen. Dit betekent dat werknemers die een beroep doen op een uitkering en die nu meer verdienen dan het maximum dagloon, met de wijziging een lagere uitkering zullen krijgen.
• De Wet Verbetering Poortwachter
  Het doel van activering en re-integratie in de plannen is onder andere terug te zien in het voornemen om administratieve lasten uit de Wet Verbetering Poortwachter weg te nemen. Het akkoord spreekt van het beperken van rapportageverplichtingen en het zoveel mogelijk wegnemen van onzekerheid over loonsancties. Daarnaast is het plan om bij de re-integratie meer maatwerk te bieden met meer contactmogelijkheden tussen werkgever en werknemer.
• Loondoorbetaling bij ziekte
  De zware last die werkgevers dragen bij loondoorbetaling in het geval van ziekte wordt door de partijen erkend. Het kabinet wil daarom, met name in het mkb, werken aan voorstellen om loondoorbetaling in het geval van ziekte meer ‘werkbaar’ te maken.
• De Participatiewet 
  De Participatiewet komt in beeld als iemand niet kan voorzien in de noodzakelijke kosten van zijn bestaan. Het kabinet wenst deze wet te hervormen. Ingezet zal worden op een intensieve begeleiding, het investeren in  ‘gemeenschappen’ en een goede samenwerking met ‘sociale werkgevers’.
• De transitievergoeding
  De transitievergoeding wordt als het aan de coalitie ligt anders vormgegeven. Het doel daarbij is om weer aansluiting te zoeken bij het doel van de in 2015 geïntroduceerde transitievergoeding, namelijk het vergemakkelijken van de overgang naar een nieuwe baan. Voor  werkgevers die zich maximaal hebben ingezet rondom de re-integratie zal dit tot gevolg hebben dat zij geen of een lager bedrag aan transitievergoeding aan de werknemer behoeven te betalen. Werkgevers kunnen momenteel  compensatie krijgen voor de betaalde transitievergoeding na beëindiging van de arbeidsovereenkomst wegens langdurige arbeidsongeschiktheid (er ligt een wetsvoorstel bij de Kamer waarbij er vanaf 1 juli 2026 alleen aan kleine werkgevers transitievergoeding gecompenseerd wordt). Volgens het akkoord komt deze compensatie met ingang van 2028 te vervallen voor alle werkgevers.

Met deze plannen hopen de coalitiepartijen een toekomstbestendig socialezekerheidsstelsel te kunnen vormgeven. De nadruk ligt hierbij op activering, stimulering en een leven lang leren en ontwikkelen, waardoor mensen (ook bij ziekte en werkloosheid) wendbaarder zijn en weer sneller aan het werk kunnen. De plannen kunnen veel vragen oproepen, aangezien de concrete invulling (nog) niet duidelijk is. De uiteindelijke betekenis van deze plannen moet daarom de komende tijd worden afgewacht. Deze is mede afhankelijk van de steun en input van andere partijen in de Tweede Kamer. Zodra er meer bekend is over de verdere ontwikkelingen, zullen wij u daar vanzelfsprekend nader over informeren.