Brede welvaart als lokale motor

De gemeenteraadsverkiezingen staan voor de deur. De partijprogramma's van de politieke partijen, van links tot rechts, barsten van de ideeën en ambities over de lokale opgaven. Van veiligheid tot zorg en van ruimte voor woningbouw tot kunst en cultuur. Menig beleidsmedewerker zal zich met de handen in het haar afvragen: hoe dan?

Juist in de gemeente komen politieke ambities op de verschillende beleidsterreinen samen. Het integraal oppakken van deze ambities, over de verschillende beleidsterreinen heen, lijkt dan dé manier om ze om te zetten in beleid. Dit vraagt wel om samenwerking en structuur. Samenwerking tussen verschillende terreinen op gemeenteniveau lijkt eenvoudiger dan op rijksniveau, maar is zeker nog niet altijd vanzelfsprekend. Brede welvaart als denk- en doekader kan hierbij de broodnodige structuur bieden.

Ik hoor u verzuchten: brede welvaart, lekker vaag en breed en vooral onwerkbaar. Daar zit op zich wel wat in. Brede welvaart omvat immers een scala aan thema's (economie, gezondheid, welzijn etc.), vraagt om begrip over de lange termijn, inzicht in de hele keten en aandacht voor verdelingsvraagstukken. Dat is nogal wat. Maarten Otto (Alliander) merkte dan ook op: ‘Maak je het breed, dan gebeurt er geen reet.’ Ik zie wel mogelijkheden, maar dan moeten we kiezen voor kleine, afgebakende projecten. Dus meer van: ‘Hoe kleiner je het maakt, hoe beter het resultaat.’

De focus op kleine projecten maakt de gemeente, met de bijbehorende ruimtelijke afbakening (op wijk- of gemeenteniveau), en waar lokale opgaven tastbaar zijn, bij uitstek de plek om brede welvaart toe te passen. Daarnaast biedt brede welvaart het kader om mensen centraal te zetten en niet systemen of beleidsterreinen. Dit heeft de prettige bijkomstigheid dat het vaak gepaard gaat met een toenemend vertrouwen van mensen in de lokale overheid. Dat is geen luxe in een tijd waarin dit vertrouwen laag is.

Het toepassen van brede welvaart via kleine projecten, met de mens centraal, maakt abstracte en moeilijke vragen zoals: ‘Hoe kunnen het sociaal en fysiek domein bij overstijgende vraagstukken beter samenwerken?’ minder leidend. Het vervangt deze door samen aan de slag te gaan met onder meer de concrete opgave: ‘Hoe kunnen we de toegang tot zorg voor inwoners in een wijk verbeteren?’ Het gezamenlijk oplossen van zo’n concreet vraagstuk leidt langs verschillende beleidsterreinen. Het gaat over zorgvoorzieningen, de inrichting van de leefomgeving en financiële drempels die inwoners ervaren. Brede welvaart in een notendop!

Door aan de slag te gaan met kleine projecten in gemeenten kunnen we het toepassen van brede welvaart van ‘hoe dan?’ naar ‘zo dus!’ brengen. Zo realiseren we meer integrale oplossingen op lokaal niveau en zetten we ambities uit coalitieakkoorden om in concrete acties. De frisse start die bij verkiezingen hoort, biedt de kans om het anders te doen en serieus aan de slag te gaan met het toepassen van brede welvaart in gemeenten. Laten we die kans grijpen.

Christine Carabain, lector Brede Welvaart, Hogeschool Leiden