Avondje Anna Paulowna: spanning tot het laatste stembureau

De raadszaal van het gemeentehuis in Anna Paulowna, gemeente Hollands Kroon, is woensdagavond om half 9 nog leeg. Behalve een aantal medewerkers van de griffie die het raadsinformatiesysteem instellen, zodat straks de uitslagen van de tellingen in de 29 verschillende stembureaus live kunnen worden getoond op de schermen, is er nog niemand die zich meldt als een kandidaat-raadslid.

Lijstduwer

Voor streekomroep Noordkop247 helpt ondergetekende mee aan een live verslag vanuit de drie gemeenten in de Kop van Noord-Holland: Den Helder, Schagen en Hollands Kroon. Aan mij de eer om de uitslagen in de grootste van de drie, qua oppervlakte dan, van commentaar en duiding te voorzien. De eerste die arriveert is Henk van Gameren, alleen. Het is een markante boomlange man van rond de 70 die al twintig jaar meeloopt in de lokale politiek hier.

Jong talent

Dit keer is hij ‘slechts’ lijstduwer. Het is tijd om plaats te maken voor jong talent, vertelt hij live voor de televisie. Zijn partij, LDA, wordt dit keer aangevoerd door de ambitieuze Daan Pruimboom, geboren in 1998. Hij zal later op de avond lichtelijk ontevreden naar huis gaan met twee zetels voor zijn partij, terwijl hij hoopte op drie of vier. ‘We zijn drie en een half jaar geleden al begonnen met campagne voeren’, zo liet hij weten als antwoord op de vraag hoe zijn partij die zetels zou gaan binnenslepen.

Vier jaar geleden

Andere lokalen wonnen hier vier jaar geleden enorm. Onafhankelijk Hollands Kroon (OHK) behaalde, met een scherp pleidooi tegen onder andere de datacenters, vóór de agrarische sector en vóór de visserij, ruim 27 procent van de stemmen binnen. Waar sinds het ontstaan van de fusiegemeente in 2012 de VVD en het CDA samen met de lokale seniorenpartij de dienst uitmaakten, moesten die twee landelijke partijen de afgelopen jaren vanuit de oppositie opereren. OHK startte een coalitie ‘over links’, met D66, PvdA en GroenLinks. Al viel die laatste ergens gedurende de raadsperiode af.

'Geen peil op te trekken'

Vanavond is de sfeer anders dan vier jaar geleden. Toen durfden de meeste aanwezigen wel een voorspelling te doen: OHK zou groot worden, dacht men correct. Nu is er veel meer onzekerheid. ‘Geen peil op te trekken’, zeggen veel gegadigden in de raadszaal, die vanaf een uur of half tien redelijk volloopt. Cees Meeldijk, kandidaat namens OHK, persoonlijk ook verbonden aan de landelijke BBB, is optimistisch: volgens de peilingen gaan lokale partijen het wederom goed doen, dus waarom niet weer acht zetels? – zo is een beetje zijn gedachtegang.

FvD grootste vraagteken

Maar dit keer zijn er ook andere kapers op de kust. Het lokale LEV!, een afsplitsing van OHK, doet dit keer mee. Maar, een stuk belangrijker: ook Forum voor Democratie staat voor het eerst op het gemeentelijk stembiljet. Die zullen vast goed gaan scoren, galmt rond in de zaal, maar hoe goed? Bij de provinciale statenverkiezingen van 2019 werd de partij de grootste in Hollands Kroon. Het potentiële electoraat is er dus, maar lukt het de lokale fractie ook om ze naar de stembus te krijgen?

Campagnes

Een lokale campagne was er niet vanuit Forum. Ze deden bijvoorbeeld niet mee aan het door de omroep georganiseerde lijsttrekkersdebat. Op de verkiezingsposters stond landelijk fractievoorzitter Lidewij de Vos, in plaats van de lokale lijsttrekker Mick Dorenbos, 24 jaar oud, werkzaam bij de Koninklijke Marine. En ook het verkiezingsprogramma was weinig toegespitst op de lokale keuzes in Hollands Kroon. Nu kan dat overigens ook gezegd worden voor een aantal andere partijen: niet alleen Forum is grotendeels afhankelijk van het succes van de landelijke partij.

Hoe groot is het electoraat?

Maar waar de rest van de landelijke partijen inmiddels wel weet op welk deel van het electoraat ze kunnen terugvallen - zoals de niet onomstreden VVD-wethouder Theo Meskers later op de avond ook zou zeggen: ‘drie zetels is denk ik onze ondergrens’, is de potentie van FvD nog ongewis. Tot de eerste stembureaus klaar zijn met tellen tenminste. Want daaruit blijkt al snel dat de partij fors gaat scoren in het landelijke Hollands Kroon en zelfs kans maakt de grootste te worden.

Dorpshuis De Mafkikker

Met spanning wordt er de hele avond omhooggekeken naar de schermen met daarop de uitslagen die binnendruppelen. De eerste stembureaus zijn al snel klaar, maar dat zijn dan ook de loketten uit gehuchten als Oude Niedorp (Dorpshuis De Mafkikker), Zijdewind (het parkeerterrein tegenover camping De Rietkraag) en Westerland (Dorpshuis ’t Skrale End), waar soms maar honderd stemmen geteld hoeven worden. De eerste uitslagen worden daarom weinig serieus genomen. Zijn de grotere kernen misschien wat progressiever? Achteraf zijn die eerste uitslagen redelijk representatief gebleken voor de rest van de gemeente.

Nek-aan-nek

Het blijkt een nek-aan-nekrace te gaan worden tussen OHK en Forum, met CDA krap erachteraan als derde. Dan staat FvD weer bovenaan, dan OHK weer even. FvD staat nog net boven OHK, op het moment dat er nog één stembureau geteld moet worden. Een stembureau in Hippolytushoef, op Wieringen. Vier jaar geleden een OHK-bastion. ‘Dit komt goed’, zegt Meeldijk meteen, erop vertrouwende dat zijn dorp het in OHK’s voordeel over de streep zou trekken.

Alle drie vijf zetels

Hij krijgt gelijk. De lokalen stelen op het laatste moment de verkiezingen voor de neus van Forum weg. Althans, in stemmen dan. Zowel FvD, OHK en het CDA eindigen op vijf zetels. Genoeg overigens voor een hele krappe meerderheid. De progressieve krachten binnen de gemeenteraad zien het met lede ogen aan. Daan Blokker, de jonge lijsttrekker van GroenLinks, noemt de opkomst van Forum in zijn eerste reactie voor de TV direct iets dat ‘als een zwarte sluier’ boven de avond hangt. ‘Het is jammer dat dit sentiment in deze gemeente toch zo groot is.’

Coalities?

Echte grote verliezers zijn er niet, behalve misschien Senioren Hollands Kroon. Die gaat stilletjes van vier naar twee zetels. OHK levert fors in, maar blijft de grootste. LEV! lijsttrekker Diny Braak is dolblij met haar ene zetel. PvdA, GroenLinks en D66 hanteren de twee zetels die ze al hadden, en de VVD levert er maar één in. Een coalitie maken wordt ingewikkeld, denkt OHK-lijsttrekker Alexander Bügel, die straks het voortouw mag gaan nemen. Samenwerken met Forum wordt niet uitgesloten, ook niet door het CDA. Maar duidelijk wordt wel dat de rest van de partijen eerst maar eens wil zien met wat voor politici ze te maken hebben. Eigenlijk heeft niemand enig idee.

Forum komt toch even langs

Bijna exact wanneer de uitslag van het laatste stembureau op het scherm verschijnt lopen er vier of vijf kandidaat-raadsleden van Forum de raadszaal in, waaronder lijsttrekker Dorenbos. Ze brengen de gemiddelde leeftijd in de zaal direct flink naar beneden. Ze hebben eerst gewacht op de uitslag, vertelt Dorenbos. ‘Ik ben sprakeloos, we hadden dit helemaal niet verwacht.’ Of ze bij een slechter resultaat ook waren gekomen wordt niet duidelijk. Hoe hij het succes verklaart? ‘De kiezer wil gewoon dat het anders gaat.’ Ze schudden wat handen, nemen wat felicitaties in ontvangst en vertrekken een klein uur later samen met de andere aanwezigen. Even na middernacht is het feestje klaar.

Nachtmerrie in Den Helder

Ook in Schagen en Den Helder is de uitslag inmiddels bekend. In beide gemeenten winnen de lokale partijen en krijgt FvD vanuit nul drie zetels. In Schagen verdwijnt de SP uit de raad, maar blijven de verhoudingen verder redelijk gelijk. Een ware nachtmerrie voltrekt zich in Den Helder, waar er in totaal zestien partijen in de gemeenteraad komen, waarvan negen met één zetel. Een somber vooruitzicht voor een gemeente waarin het hebben van een stabiel bestuur altijd al een ontzettende uitdaging is gebleken.