Overslaan en naar de inhoud gaan

Afschaffen dwangsommen is ‘geen doel op zich’

Een ambtelijke werkgroep wil volgens het kabinet niet dwangsommen afschaffen, maar zoeken naar een 'effectieve oplossing' voor problemen.

dwangsom afschaffen

‘Ambtenaren bundelen de krachten om burgers de dwangsom af te nemen’, schreef Trouw half september nadat de krant informatie had ontvangen over dat verschillende overheidsorganisaties de handen ineen hebben geslagen om te pogen de dwangsom uit de wet te krijgen. ‘Afschaffing van de dwangsom is geen doel op zich’, bezweer echter Claudia van Bruggen, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.

Beginsel van behoorlijk bestuur

Ze bevestigt dat de bestuurlijke dwangsom, het beroep wegens niet tijdig beslissen en de rechterlijke dwangsom in 2009 in de wet is opgenomen om burgers te beschermen tegen onbehoorlijk gedrag van de overheid, waarbij burgers ervan uit moeten kunnen gaan dat de overheid zich houdt aan de gestelde wettelijke termijnen, zoals Tweede Kamerleden Fatihya Abdi en Mohammed Mohandis (beiden PRO) vragen naar aanleiding van de berichtgeving in Trouw en ook in Follow The Money (FTM). ‘Tijdige besluitvorming maakt ook onderdeel uit van het rechtszekerheidsbeginsel, vervolgt Van Bruggen. ‘Eén van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.’

Niet dwangsom afschaffen

Maar hoe beoordeelt zij dan in dat licht dat er kennelijk plannen worden voorbereid om van de wettelijke dwangsom af te komen, willen Abdi en Mohandis weten. Van Bruggen schrijft dat in najaar 2025 een programma in gang is gezet waarbinnen ambtenaren van enkele ministeries en uitvoeringsorganisaties kijken naar de huidige regeling over het beroep wegens niet tijdig beslissen en de rechterlijke dwangsom. ‘De kern van de plannen waaraan binnen het programma wordt gewerkt, is echter niet gelegen in het afschaffen van de dwangsom, maar in het vinden van een effectieve oplossing voor de aanhoudende uitdaging voor een aantal uitvoeringsorganisaties om bepaalde categorieën besluiten tijdig te nemen.’

Het beroep wegens niet tijdig beslissen en de rechterlijke dwangsom blijken zelfs averechts uit te werken

Claudia van Bruggen, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid

Averechtse uitwerking

De drie instrumenten vervullen hun rechtsbeschermende functie niet langer als het een uitvoeringsorganisatie langere tijd niet lukt om tijdig te beslissen, vervolgt Van Bruggen, terwijl diezelfde organisatie vanzelfsprekend wel gehouden is rechtsbescherming te bieden aan de burger. ‘Het beroep wegens niet tijdig beslissen en de rechterlijke dwangsom blijken dan zelfs averechts uit te werken.’ De juridische procedures die hieruit voortvloeien doen een groot beroep op de uitvoeringscapaciteit, terwijl het voor tijdige besluitvorming juist nodig is dat die capaciteit maximaal op de inhoudelijke behandeling van aanvragen en bezwaarschriften wordt ingezet, aldus Van Bruggen.

Het belangrijkste overheidsnieuws van de dag

Schrijf je in voor de Binnenlands Bestuur nieuwsbrief

Toch dwangsommen afgeschaft

Ze wijst erop dat het programma erop gericht is een oplossing te vinden voor dit probleem. ‘Afschaffing van de dwangsom is binnen het programma dus geen doel op zich.’ De staatssecretaris wijst er opvallend genoeg ook op dat vorig jaar binnen het vreemdelingenrecht al wél gekozen is voor de afschaffing van de bestuurlijke dwangsom en per 16 oktober van dit jaar ook de rechterlijke dwangsom niet langer van toepassing is binnen het vreemdelingenrecht.

Eigen initiatief

Het interdepartementale ambtelijke programma is geen opdracht van het kabinet, maar een eigen initiatief vanuit ministeries en uitvoeringsorganisaties. Er is een werkgroep gevormd met ambtenaren van drie uitvoeringsorganisaties die kampen met de genoemde problemen: de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen. Ook is er een klankbordgroep met ambtenaren van ministeries die verantwoordelijk zijn voor het beleid en de wet- en regelgeving op basis waarvan de organisaties handelen. De staatssecretaris wil de Tweede Kamer uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 informeren over de uitkomsten van de eerste verkenning en de nadere verdieping.

Het belangrijkste overheidsnieuws van de dag

Schrijf je in voor de Binnenlands Bestuur nieuwsbrief

Politiek-bestuurlijke sensitiviteit

Politiek-bestuurlijke sensitiviteit

Als ambtenaar of beleidsmedewerker opereer je voortdurend in een spanningsveld tussen juridische kaders, politieke druk en maatschappelijke verwachtingen. Weet jij hoe je in dat complexe krachtenveld effectief navigeert, tegengestelde belangen afweegt en toch met gezag adviseert? Ontwikkel je politiek-bestuurlijke sensitiviteit en leer hoe je als professional meer impact maakt — ook wanneer de boodschap lastig is.

schrijf u vandaag nog in

Plaats als eerste een reactie

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Melden als ongepast

Door u gemelde berichten worden door ons verwijderd indien ze niet voldoen aan onze gebruiksvoorwaarden.

Schrijvers van gemelde berichten zien niet wie de melding heeft gedaan.

Bevestig jouw e-mailadres

We hebben de bevestigingsmail naar %email% gestuurd.

Geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer je spam folder. Niet in de spam, klik dan hier om een account aan te maken.

Er is iets mis gegaan

Helaas konden we op dit moment geen account voor je aanmaken. Probeer het later nog eens.

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heeft u al een account? Log in

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heeft u al een account? Log in