Het aantal jongeren in de bijstand stijgt al drie jaar op rij. Deels door economische ontwikkelingen, maar gemeenten zien inmiddels ook een bredere problematiek: schulden, mentale klachten en woonproblemen maken het voor veel jongeren lastig om zelfstandig aan het werk te komen en te blijven.
Waarom stijgt het aantal jongeren in de bijstand?
‘Ze zijn de kanarie in de kolenmijn’
De stijging van het aantal jongeren in de bijstand houdt aan. In het vierde kwartaal van 2025 ontvingen 42.000 jongeren tot 27 jaar een algemene bijstandsuitkering, 3,7 procent meer dan een jaar eerder. Daarmee stijgt het aantal jongeren in de bijstand inmiddels al twaalf kwartalen op rij. Volgens Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), is er niet één oorzaak aan te wijzen. Een deel heeft te maken met jonge statushouders, zegt hij. ‘Zij vinden meestal niet direct een baan en komen daardoor sneller dan Nederlandse leeftijdsgenoten in de bijstand terecht.’
Test- en vaccinatiecentra
Maar dat is niet de hoofdverklaring, verzekert Van Mulligen. Hij wijst daarvoor onder andere naar de coronacrisis: ‘Rond 2021 en 2022 nam de jeugdwerkloosheid in Nederland enorm af. Veel jongeren gingen aan de slag bij teststraten en vaccinatielocaties. Daar was werk dat bij hen paste. De jeugdwerkloosheid bereikte daardoor in 2022 een extreem laag niveau. Daarna steeg de jeugdwerkloosheid weer, met name omdat al die test- en vaccinatiecentra hun deuren sloten. Een deel ging weliswaar elders aan de slag, bijvoorbeeld in de horeca of de detailhandel, of hervatte hun opleiding, maar een ander deel kon geen baan vinden en kwam daardoor automatisch in de bijstand.’
Krapte arbeidsmarkt
Daarnaast ziet de hoofdeconoom dat de krapte op de arbeidsmarkt iets is afgenomen. ‘En jongeren merken dat het snelst’, zegt Van Mulligen. ‘Gaat het goed met de economie, dan krijgen zij als eerste een nieuwe baan. Gaat het minder goed, dan vliegen zij er als eerste uit. Jongeren zijn wat dat betreft de kanarie in de kolenmijn.’
Mentale problemen
Frauke van Iperen, projectleider Participatiewet in Balans bij Divosa, meent echter dat er meer speelt bij jongeren. Volgens haar ervaren zij steeds meer problemen op verschillende levensdomeinen. ‘Jongeren kampen vaker met schulden, mentale problemen en hebben veel moeite met het vinden van een betaalbare woning’, zegt ze. ‘Met als gevolg dat ook veel jongeren stressgerelateerde klachten hebben, wat het vinden van een geschikte baan bemoeilijkt.’
Complexe problemen
Wat Van Iperen opvalt, is dat gemeenten aangeven dat er in de bijstand steeds meer jongeren met meervoudige en complexe problemen zitten. ‘De gemeentelijke dienstverlening is daar niet op ingesteld’, stelt Van Iperen. ‘Het vraagt om maatwerk en een intensievere inzet. Daarbij hebben gemeenten ook te maken met beperkte middelen en capaciteit.’
Stapeling van problemen
Wat volgens de projectleider meespeelt, is dat de samenleving complexer is geworden: ‘Veel gemeenten zien dat jongeren die zich melden niet alleen problemen hebben bij het vinden van werk, maar dat ze op veel meer terreinen tegen de lamp zijn gelopen. Voortijdig schoolverlaten, problematische schulden, mentale problemen en het gebrek aan een stabiele woonsituatie: het gaat vaak om een stapeling van problemen waardoor een deel van de jongeren helemaal nog niet in staat is om duurzaam werk te vinden en aan de slag te blijven.’
Wajong-uitkering
Een ander punt dat volgens Van Iperen meespeelt, is de inrichting van de Participatiewet: ‘Jongeren die volledig arbeidsongeschikt zijn, ontvangen in Nederland een Wajong-uitkering. Maar sinds 2015 vallen jongeren die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn onder de Participatiewet. Zij krijgen dus geen Wajong-uitkering meer, maar een bijstandsuitkering. Jaarlijks stromen nu naar schatting zo’n 10.000 jongeren de bijstand in die voorheen onder de Wajong vielen. Het gaat dan vaak om jongeren met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Zo’n tien jaar later valt ook op dat de bijstandspopulatie is veranderd. Naar verhouding zitten er veel meer jongeren met psychische problemen in de bijstand en jongeren zijn gemiddeld langer afhankelijk van de bijstand.’
Bulk
Van Mulligen is terughoudender: ‘Het is moeilijk vast te stellen of een toename van jongeren met mentale problemen heeft geleid tot meer jongeren in de bijstand. Er zijn ongetwijfeld jongeren met psychische problemen in de bijstand gekomen, maar dat zijn er geen honderden tegelijk, laat staan duizenden. In ieder geval vormen zij zeker niet de bulk van de instroom en zullen zij niet zo’n grote invloed hebben op de ontwikkeling.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.