Rijk grijpt niet in bij Hollands Kroon na tik van CRvB

De ministeries van Binnenlandse Zaken en Volksgezondheid zien vooralsnog geen aanleiding om in te grijpen bij de gemeente Hollands Kroon. Dat laten beide departementen weten aan Binnenlands Bestuur. De reactie volgt op een aanhoudende discussie over de organisatie van het sociaal domein in de Noord-Hollandse gemeente. In december stelde wethouder Mary van Gent dat Hollands Kroon vasthoudt aan de huidige werkwijze, ondanks een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB). Laatstgenoemde oordeelde in mei 2024 dat de gemeente haar werkwijze moet aanpassen, omdat zorgaanbieder Incluzio te veel gemeentelijke bevoegdheden in handen heeft gekregen.

Incluzio adviseert over Wmo- en jeugdzorg, neemt daarover besluiten én voert de hulp zelf uit. In december beweerde Van Gent in een interview met Binnenlands Bestuur dat dat onjuist is: ‘Op het moment dat er een indicatie is voor tweedelijnszorg dan voert Incluzio dat namelijk niet zelf uit. Twee van de drie bevoegdheden liggen dus bij dezelfde partij, niet alle drie.’

Onvoldoende waarborgen

Advocaat Renske Imkamp, gespecialiseerd in de Jeugdwet en de Wmo 2015, reageerde daarop verontwaardigd. Volgens haar gaat de wethouder voorbij aan de kern van de uitspraak. ‘Van Gent focust uitsluitend op tweedelijnszorg, terwijl het overgrote deel van de ondersteuning door Hollands Kroon als eerstelijnszorg wordt gekwalificeerd. Die zorg wordt wél door Incluzio zelf geleverd’, zei zij. ‘Juist bij die eerstelijnszorg draagt Incluzio drie petten tegelijk. De CRvB heeft expliciet geoordeeld dat bij zo’n vermenging van bevoegdheden onvoldoende waarborgen bestaan voor een zorgvuldige besluitvorming.’

‘Gemeenteraad aan zet’

Op schriftelijke vragen reageren de ministeries van Binnenlandse Zaken en Volksgezondheid helder: ‘Als blijkt dat Incluzio niet goed zorgt voor zorgvuldige beslissingen, dan is de gemeenteraad van Hollands Kroon als eerste aan zet om in te grijpen.’ Het rijk is dus niet voornemens om zelf in te grijpen. Wel onderstrepen de departementen dat adviseren, beslissen en uitvoeren niet allemaal bij dezelfde partij mag liggen zonder waarborgen voor zorgvuldige besluitvorming. Dat één organisatie zowel beslist als uitvoert is volgens de ministeries niet verboden, maar dan moeten er duidelijke waarborgen zijn om zorgvuldig te werken.

Kritiek beschikkingsvrij werken

Op een ander punt zijn de departementen uitgesproken kritisch. Hollands Kroon werkt zogenoemd ‘beschikkingsvrij’ of ‘beschikkingsarm’: inwoners krijgen niet automatisch een beschikking, maar moeten daar zelf om vragen, bijvoorbeeld om bezwaar te kunnen maken. Beide ministeries benadrukken echter dat gemeenten bij een aanvraag voor jeugdhulp of maatschappelijke ondersteuning altijd een besluit moeten nemen. Tegen zo’n papieren besluit kunnen inwoners immers bezwaar maken of in beroep gaan. Zo weten burgers welke beslissing is genomen, op basis waarvan en wat zij kunnen doen als zij het er niet mee eens zijn. ‘Een werkwijze waarbij bij een aanvraag geen beschikking wordt afgegeven, doet aanvragers tekort en is in strijd met de Algemene wet bestuursrecht’, aldus het rijk. Het ministerie van Volksgezondheid bevestigde dat standpunt al in februari 2024.