SCP: burgers voelen zich vooral bij wonen en politiek achtergesteld

Een woning die naar een ander gaat, politici die vooral naar invloedrijke groepen luisteren: een aanzienlijke minderheid van de Nederlanders heeft het gevoel achteraan te staan. Vooral bij wonen en politieke vertegenwoordiging schuurt het, blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). En daar is de overheid zelf verantwoordelijk voor, vindt een groot deel van de bevolking.

Bijna drie op de tien Nederlanders voelen zich achtergesteld als het gaat om politieke vertegenwoordiging. Op de woningmarkt geldt dat voor 30 procent. Daarmee springen deze onderwerpen eruit in het onderzoek, waarvoor ruim 1.200 volwassenen zijn bevraagd.

Verkeerde prioriteiten

Woningnood en politieke onvrede zijn zaken die elkaar volgens de respondenten op verschillende fronten raken. Wie jarenlang op een huis wacht en ondertussen denkt dat anderen worden voorgetrokken, ziet daarin ook een overheid die verkeerde prioriteiten stelt. Het woningtekort wordt zo meer dan een tekort aan stenen: het raakt aan de vraag voor wie de overheid er eigenlijk is.

Dat gevoel hoeft niet voort te komen uit de eigen woonsituatie. Ook ouders die zelf prettig wonen, ergeren zich aan de moeite die hun kinderen hebben om onderdak te vinden. Een deelnemer vertelt dat haar kinderen tot hun 28ste of 29ste thuisbleven. Het uitblijven van een woning wordt daarmee een probleem dat binnen families doorwerkt.

Nieuwkomers

Vooral jongeren, mensen met lagere inkomens, huurders en thuiswonenden voelen zich op de woningmarkt achtergesteld. Hun beschrijvingen maken duidelijk waar de scheidslijn volgens hen loopt: tussen woningzoekers die uitsluitend op hun salaris zijn aangewezen en mensen met overwaarde, vermogen of ouders die kunnen bijspringen.

Daarnaast leeft onder mbo-opgeleide gespreksdeelnemers het idee dat nieuwkomers eerder worden geholpen. Dat vinden zowel deelnemers met als zonder migratieachtergrond. De overheid zou eerst moeten zorgen voor mensen die hier al wonen. Het SCP stelt dat het inderdaad voorkomt dat steden soms voorrang geven aan nieuwkomers, maar heeft geen aanwijzingen gevonden dat dit structureel gebeurt. De onderzoekers wijzen erop dat de invloed van de huisvesting van statushouders op de toegang tot sociale huur kleiner is dan het politieke debat soms suggereert.

Beter uitleggen

Ook bij politieke vertegenwoordiging gaat het om de verdeling van aandacht en middelen. Mensen die zich achtergesteld voelen, zien zichzelf als burgers die werken, belasting betalen en zich aan de regels houden. Toch zouden vooral rijke mensen, lobbyisten en andere invloedrijke groepen gehoor vinden.

De meeste Nederlanders voelen zich overigens niet achtergesteld. Maar aangezien de groep mensen die zich wel achtergesteld voelen aanzienlijk is, zou de overheid volgens het SCP er goed aan doen om politieke afwegingen en keuzes beter uit te leggen. Waarom krijgt de ene groep voorrang? Welke belangen wegen het zwaarst?

Twee werelden

Opvallend is hoe sterk het gevoel van achterstelling samenhangt met opleiding. Wo-opgeleiden zien mensen zoals zijzelf op elk onderzocht terrein vaker in het voordeel dan andere opleidingsgroepen. Mbo-opgeleiden ervaren de samenleving juist vaker als een strijd om schaarse middelen, aandacht en erkenning, waarin hun eigen groep structureel minder krijgt. Volgens het SCP leven mbo- en wo-opgeleiden zonder migratieachtergrond bij thema’s als wonen, cultuur, politiek en rechtspraak bijna in verschillende maatschappelijke werkelijkheden. Ook herkomst speelt mee.

Bezorgde burger

Nederlanders met een migratieachtergrond, vooral van de eerste generatie, voelen zich vaker achtergesteld bij het vinden van een baan en bij de behandeling door rechters. Deelnemers van de tweede generatie zien dat als een gevolg van hun huidskleur en afkomst. Ongeacht hun opleiding hebben zij weinig vertrouwen dat de politiek discriminatie aanpakt. Het SCP pleit er daarom voor het begrip ‘bezorgde burger’ breder op te vatten dan alleen de witte, praktisch opgeleide Nederlander. Tegelijk benadrukken de onderzoekers dat er ook een andere kant is: een vijfde van de Nederlanders voelt zich op de woningmarkt juist in het voordeel.