Het gebrek aan capaciteit bij gemeenten is knelpunt voor de uitvoering van inburgeringstrajecten. Ook loopt het traject snel vertraging op. Dat blijkt uit een tussenevaluatie van de Wet inburgering 2021. Die tussenevaluatie deelde het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deze week met de Kamer.
Pakken gemeenten regierol op inburgering?
Een van de grootste veranderingen die is doorgevoerd, is dat gemeenten de regierol hebben gekregen over de inburgering. Hoe gaat dat?
Per 1 januari 2022 ging de nieuwe Wet inburgering 2021 in. Die volgde de oude wet uit 2013 op. Het doel van de wet wordt als volgt beschreven: ‘De Wet inburgering 2021 beoogt, nadrukkelijk samen met andere wetgeving binnen het sociaal domein, in het bijzonder
de Participatiewet, een bijdrage te leveren aan het maatschappelijke doel van inburgering: alle inburgeringsplichtigen doen snel en volwaardig mee in de Nederlandse maatschappij, liefst via betaald werk.'
Regierol voor gemeenten
Een van de grootste veranderingen die is doorgevoerd, is dat gemeenten de regierol hebben gekregen over de inburgering. Uit de evaluatie blijkt dat gemeenten actief invulling geven aan deze rol, ‘wat blijkt uit het gegeven dat er sprake is van een vrijwel landelijk dekkend aanbod
op alle onderdelen, gemeenten verbindingen leggen tussen de inburgering en andere domeinen en gemeenten over het algemeen goed zicht hebben op de voortgang van het inburgeringstraject’, staat in de tussenevaluatie.
Kosten onder druk
Door de hogere instroom van inburgeraars, hoog verzuim en intensieve begeleiding staan de tarieven en uitvoeringskosten onder druk bij gemeenten. Dat resulteert in een lastig knelpunt: ‘Mede als gevolg van de gestegen kosten en het financieringstekort is het gebrek aan capaciteit in gemeenten een knelpunt in de uitvoering.’ Gemeenten en partners moeten bezig blijven met de doorontwikkeling van het aanbod en de uitvoering. Dat gebeurt in sommige gemeenten al succesvol.
Taal
Relatief veel inburgeraars behalen het taalniveau B1, dat is ook het streven van de wet. Sommige inburgeraars vinden het taalniveau te laag, anderen hebben juist moeite. Meestal komt dat door de opstapeling: ‘Met name veel moeten leren in een korte tijd, de combinatie van werk, inburgering en zorgtaken en gezondheidsproblemen zijn factoren die de inburgering moeilijk maken.’
Tevreden over leerroute, maar randvoorwaarden moeten beter
In de nieuwe wet is er sprake van een divers inburgeringsaanbod. Er zijn drie leerroutes en er wordt maatwerk geboden. Grote gemeenten hebben meer mogelijkheid om maatwerk te bieden dan kleinere gemeenten, blijkt uit de evaluatie. Toch zijn de meeste inburgeraars tevreden met de leerroute. Echter, de randvoorwaarden die nodig zijn om het traject goed te doorlopen, ontbreken vaak. ‘Belangrijke knelpunten zijn wachttijden in de kinderopvang, veel moeten leren in een korte tijd en het combineren van inburgering met werk en zorgtaken. Dit zorgt voor vertraging van het inburgeringstraject en voor knelpunten bij de uitvoering van dualiteit.’
Rekening houden met diversiteit
Bij niet alle nieuwe Nederlanders gaat de inburgering even makkelijk. Gezins- en overige migranten vinden makkelijker betaald werk dan asielstatushouders. 27 procent van de asielstatushouders werkt kort nadat ze zijn gehuisvest in een gemeente, tegenover bijna 60 procent van de gezins- en overige migranten.
Daarvoor wordt een verklaring genoemd in de evaluatie: ‘Asielstatushouders komen vanuit het azc en moeten veelal lang wachten op huisvesting en de start van de inburgering. Gezinsmigranten komen in Nederland voor een partner en komen daarom al direct in een gemeente terecht. Gezinsmigranten hoeven daarom veelal minder uit te zoeken en te regelen in hun eerste periode in Nederland. Deze verschillen in startpositie kunnen verklaringen bieden voor deze verschillen tussen groepen inburgeraars in arbeidsparticipatie.’
Desalniettemin hebben beide groepen behoefte aan betere en meer eenduidige informatie over hun verplichtingen, het vinden van taalscholen en werk.
Vertraging
Als er op één punt iets mis gaat in het inburgeringstraject, resulteert dat al heel snel in vertraging. Er zijn veel externe factoren die invloed hebben op de efficiëntie en snelheid van de inburgering, ‘zoals lange doorlooptijden in de asielketen, wachttijden voor vestiging in gemeenten, verhuisbewegingen als gevolg van tijdelijke woonvoorzieningen en capaciteitsproblemen in de uitvoering bij zowel het COA en gemeenten als bij taalscholen.’ Hierin zijn de inburgeraars dus alsnog erg afhankelijk van het stelsel bij hun traject.
Democratische rechtstaat centraal
Uit ander onderzoek, dat gekoppeld is aan de tussenevaluatie, blijkt dat experts vinden dat de democratische rechtstaat meer centraal moet staan in de participatieverklaring van nieuwkomers. Ook mag de tekst algemener en meer uitnodigend. De nadruk ligt volgens de experts nu te veel op de plichten van nieuwkomers in plaats van de rechten die zij hebben.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.