Documentaire volgt inburgeringstraject van statushouders

Hoe maak je statushouders binnen zes maanden echt zelfredzaam? In de documentaire Klantreis krijgt de kijker een uniek kijkje in de keuken van de gemeente Breda. De zogenoemde ‘klantreis inburgering’ lijkt vooral goed te werken voor ambtenaren en hulpverleners. Twee zusjes en een gezin worstelen zich ondertussen ternauwernood door een volgepropte en veeleisende ‘inburgeringsreis’.

Actrice en model wil ze worden, de jonge Fotoon uit Saoedi-Arabië. Ze is samen met haar zus Khulud gevlucht naar Nederland, die ook model wil worden en een beroemde modeontwerper. Daarnaast is er de familie Barakat. Vader, moeder en zes kinderen zijn gevlucht uit Syrië en dromen van een fijn en veilig gezinsleven.

Vergaderende ambtenaren

Tot zover de dromen van tien statushouders in Breda. Dan de realiteit, die in de documentaire letterlijk begint met een beeld van een gang waar de statushouders worden ontvangen: het begin van het doolhof. Negentig minuten lang volgt de kijker de Somalische zusjes en het Syrische gezin tijdens hun ‘klantreis inburgering’ van de Brabantse gemeente. Door de documentaire heen zijn pijnlijke beelden geweven van vergaderende ambtenaren en hulpverleners, die zich verliezen in de details van de ontwikkelde klantreis. Of nee, het zijn zelfs drie klantreizen, die ze zelf goed uit hun hoofd kennen. ‘Maar de statushouder gebruikt ons schema niet. En vraagt zich vooral af wie hij nu moet volgen in het traject. Ze ontmoeten zoveel mensen, programmaleiders, woonbegeleiders. Het blijf toch maatwerk’, benadrukt een ambtenaar. Iedereen knikt, maar de klantreizen blijven intact. Want de taakstelling. En de gemeente moet nog veel meer statushouders gaan opvangen, dus de druk zit er flink op.

Overdosis aan informatie

De ‘inburgeringsreis’ duurt zes maanden. In die periode krijgt een statushouder een overweldigende hoeveelheid rechten, plichten en gebruiken te verwerken. En alles is even belangrijk. Filmmaker Ton van Zantvoort weet de overdosis aan informatie invoelbaar te maken met knappe montages. De begrippen buitelen over elkaar heen: ‘opstartklas’, ziektekosten, ‘taalmaatje’, toeslagen, het OV, de watermeterkast. De blikken van de statushouders worden steeds glaziger. Ondertussen doen hulpverleners wanhopig hun best om door hard te praten begrijpelijk over te komen. Op een gegeven moment is er zoveel uitleg nodig over een ingewikkelde afbetaling van schulden dat de tolk de verbinding verbreekt. ‘Eh, misschien was het een te lang gesprek?’, vraagt de budgetcoach zichzelf hardop af.

Inburgeringsdoolhof

Al navigerend door het inburgeringsdoolhof levert de documentaire indringende, persoonlijke beelden op, met name van de zorgwekkende ontwikkeling van de woonsituatie van het Syrische gezin. De woonbegeleider, de budgetcoach en ook Veilig Thuis hebben er hun handen vol aan: is het wel verantwoord om het gezin na zes maanden los te laten? En de enthousiaste en ambitieuze zusjes, die keihard werken om toegelaten te kunnen worden tot een volgende taalklas en straks hopelijk zelfs tot een studie, hoe houden zij het vol? Als ze aangeven een time out te willen, vanwege de trauma’s en de zwaarte van alles, is er een onverbiddelijk nee. Ze moeten aan het werk, de uitkering uit. Want de taakstelling.

Goedschiks dan wel kwaadschiks

Het is te prijzen dat de gemeente Breda de deur opende voor de cameraploeg en zo een inkijkje gaf in het goedbedoelde doolhof dat tot zelfredzaamheid moet leiden. Door deze documentaire komt die term in een ander daglicht te staan. Statushouders worden goedschiks dan wel kwaadschiks in het systeem geperst, vaak zonder de taal te beheersen, met trauma’s en andere culturele gewoontes. Dromen en ambities brokkelen gaandeweg af. Ondertussen vergaderen ambtenaren en hulpverleners in Breda zich suf over een betere aanpak. Zij weten, net als de kijker: het moet anders. Maar hoe?

Klantreis is sinds 23 april te zien in 65 filmtheaters