Ondernemen is voor statushouders vaak niet realistisch

Een eigen onderneming starten spreekt bij veel statushouders tot te verbeelding. Toch is het niet altijd realistisch. Ondanks dat een onderneming starten voor iedereen uitdagend is, kampen statushouders vaak ook met een gebrek aan financiële middelen, netwerk en de kennis van het Nederlandse systeem. Het is wel belangrijk om die drempel, waar kan, te verlagen: ‘Ondernemerschap kan bijdragen aan het versterken van zelfredzaamheid, het opdoen van vaardigheden en het vergroten van kansen op de arbeidsmarkt’, stellen de onderzoekers. 

Ondernemende statushouders geen homogene groep 

Onderzoeksbureau Labyrinth deed in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoek naar de mogelijkheden voor statushouders om te ondernemen. De groep statushouders die wil ondernemen is niet homogeen en verschilt sterk in opleidingsniveau, ervaring en ambitie. Er zijn statushouders die al ervaring hebben met het ondernemerschap en dat daarom juist graag in Nederland willen voortzetten. Andere statushouders willen ondernemen vanuit noodzaak. Voor hen is het moeilijk om als werknemer aansluiting te vinden op de arbeidsmarkt. Al met al is het nu voor bijna de gehele groep moeilijk om genoeg te verdienen met ondernemen om rond te komen, waardoor het dus geen aantrekkelijke optie is.  

‘Voor statushouders voor wie het (nog) niet lukt om een passend eigen bestaan op te bouwen via loondienst, kan ondernemerschap een realistische route zijn. Dit geldt met name wanneer beschikbare banen niet aansluiten bij hun kwalificaties, ervaring of ambities’, zeggen de onderzoekers. Ze geven daarom ook advies aan gemeenten hoe ze het aantrekkelijker kunnen maken voor statushouders om wél te ondernemen. 

Onderzoek ondernemen als serieuze optie bij inburgering 

Als statushouders direct na hun statusverlening nog geen werk hebben gevonden, kunnen ze een bijstandsuitkering aanvragen. ‘Tegelijkertijd volgen zij inburgeringscursussen. Deze situatie van afhankelijkheid kan ertoe leiden dat de zelfredzaamheid afneemt: eerst tijdens de asielprocedure, en vervolgens doordat in de inburgering de nadruk ligt op het behalen van het examen, in plaats van op het ontplooien van eigen activiteiten’, schrijven de onderzoekers. Hun advies: focus bij de inburgering óók op het ondernemerschap. Dit geldt met name voor de statushouders voor wie dit een passende optie kan zijn. 

Mentor en netwerk  

Een buddy of mentor kan de statushouder wegwijs maken in het ondernemingslandschap in Nederland. Daarnaast is het belangrijk om een relevant netwerk op te bouwen en statushouders met ondernemers in contact te brengen. Het is hierin relevant om de begeleiding in het ondernemingsplan niet alleen als toetsing te zien, maar als leerproces.  

Regels en risico’s  

Daarbij adviseren de onderzoekers duidelijke regels te maken rondom uitkering, inkomstenverrekening en om kleinschalig starten toegankelijker te maken. Het kan helpen parttime ondernemen in de bijstand (PTO) actiever en consistenter toe te passen als tussenstap. Het is belangrijk ook te wijzen op de risico’s zoals schulden, schijnzelfstandigheid en uitbuiting.