Joeri Kapteijns, bestuursvoorzitter van opvangorganisatie COA, is ‘ontzettend blij’ dat dit kabinet werk maakt van de spreidingswet. Toch zijn volgens hem meer gemeenten nodig die hun eerlijke aandeel leveren in de opvang van asielzoekers. ‘Er zijn in Nederland voldoende plekken waar we mensen kunnen opvangen. Wat ontbreekt, is de politieke wil.’
Baas COA: ‘Eigenlijk stond de afgelopen twee jaar alles stil’
‘Vertel vooral niet in een grote zaal vol mensen hoe de opvang er uit gaat zien. Dat is een recept voor mislukking’
Hij is veel onderweg, de bestuursvoorzitter van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Bestuurder Joeri Kapteijns heeft direct na het interview een overleg met de top van de zogeheten migratieketen, bestaande uit onder andere de IND en de directeur-generaal van het ministerie van Asiel en Migratie. De dag ervoor was hij bij het azc in Hoogeveen, en later die dag in Veldzicht bij de psychiatrische kliniek in Balkbrug (gemeente Hardenberg). ‘Dus ja, zo ben ik wel een hele week op pad. Ik kom vaak op locaties. Echt wel een paar keer in de week’, verzekert Kapteijns.
Om maar meteen met de deur in huis te vallen: hoeveel opvangplekken komt het COA momenteel tekort?
Kapteijns: ‘Inmiddels verwachten we dat we eind deze zomer zesduizend plekken tekort gaan komen, uitgaande van een 100 procent bezetting. Dat terwijl eigenlijk 91 procent de bedoeling is. Als bijvoorbeeld een kamer met vijf bedden wordt bezet door een gezin van vier personen, kan dat ene bed in een normale situatie leeg blijven. Of als bepaalde mensen niet goed samengaan op een kamer, dat er dan wat ruimte en speling is. Nu kan dat allemaal niet meer.’
Gaat het lukken om die plekken voor augustus te realiseren?
‘Nou, voor augustus wordt heel ingewikkeld. Maar ik ben wel ontzettend blij dat dit kabinet wat betreft de spreidingswet stappen zet. Minister Bart van den Brink van asiel is voortvarend te werk gegaan. De eerste tien gemeenten die niet hebben geleverd, zijn op het matje geroepen. Terwijl er ontzettend veel gemeenten zijn die wel hun bijdrage leveren. Die hebben de afgelopen periode heel vaak tegen mij gezegd: wij doen het elke keer, maar al die andere gemeenten moeten niet duiken. De spreidingswet gaat ervoor zorgen dat de opvang eerlijker wordt verdeeld, maar dat is allemaal lange termijn. Op de korte termijn hebben we noodopvanglocaties nodig: evenementhallen, paviljoens, hotels, vakantieparken, alles wat snel inzetbaar is. Als gemeenten daarover nu besluiten nemen, zijn die zesduizend plekken aan het einde van de zomer gerealiseerd. Maar dat vraagt wel om politieke besluiten van gemeenten.’
Van die tien gemeenten reageerden sommigen verontwaardigd. Begrijpt u dat?
‘Ik snap dat zij zeggen: waarom moeten wij komen als ruim honderd andere gemeenten ook nog niet voldoen aan hun wettelijke taak? Maar de minister moet ergens beginnen. Andere gemeenten gaven aan dat ze geen locatie hebben voor asielopvang. Ik zeg altijd: er zijn in Nederland voldoende plekken waar we mensen kunnen opvangen. Wat ontbreekt, is de politieke wil. Bestuurders zien meestal wel de noodzaak in, maar gemeenteraadsleden en omwonenden zijn vaker terughoudend.’
Wat zou u lokale bestuurders adviseren?
‘Vertel vooral niet in een grote zaal vol mensen hoe de opvang er uit gaat zien. Dat is een recept voor mislukking. Veel beter is om goed te luisteren naar de bezwaren van omwonenden. Ik ken burgemeesters en wethouders die langs alle deuren gaan om mensen te informeren en hun zorgen op te halen. In zo’n grote zaal voeren de hardste schreeuwers de boventoon en voelen veel andere inwoners zich niet veilig genoeg om een ander geluid te laten horen. Bij zo’n één-op-één-gesprek ervaren zij meer de ruimte en vrijheid om hun mening te delen. Die is vaak veel genuanceerder dan die van de extreme minderheid.’
U bent al sinds november 2019 bestuurslid. Wat is er de afgelopen jaren veranderd in de verhoudingen tussen het COA en gemeenten?
‘Ik zie vooral een verschuiving in de maatschappij. Daar moet ik aan toevoegen dat het vorige kabinet uitspraken deed die ook niet echt hielpen, bijvoorbeeld door onduidelijkheid te zaaien rondom de spreidingswet. Eigenlijk stond de afgelopen twee jaar alles stil. Omdat dit kabinet duidelijk is over de spreidingswet, zie ik wel dat meer gemeenten structureel werk maken van asielopvang. Maar inmiddels maakt het huidige maatschappelijke klimaat het wel erg ingewikkeld. Het geweld dat bij sommige protesten plaatsvindt is echt onacceptabel. Overigens ter relativering: dit jaar hebben we al 41 locaties geopend en in de meeste gemeenten bleef het protest zeer beperkt. In het begin komen de zorgen, soms zelfs weerstand, maar na enkele weken melden de eerste vrijwilligers zich al en komen bewoners met bloemen, cadeautjes en tekeningen. Als de schreeuwers weg zijn, komen de vrijwilligers.’
Wat verwacht u van de gemeenten die onlangs door de asielminister op het matje zijn geroepen?
‘Ze laten het denk ik niet zo ver komen dat de minister gaat opleggen waar azc’s moeten komen. Overigens gaat de spreidingswet niet alleen om een eerlijkere verdeling: de wet zorgt er ook voor dat onze bewoners vanaf dag één mee kunnen doen in de samenleving. Want als asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen, is het beter als ze meteen worden gehuisvest in de gemeente waar het azc staat, in plaats van dat ze naar de andere kant van het land moeten verhuizen.’
Dan moeten gemeenten deze statushouders wel huisvesten. De meeste gemeenten lopen namelijk achter op hun taakstelling.
‘Zeker. Terwijl de instroom momenteel niet zo hoog is. Dat de opvanglocaties zo vol zitten, heeft drie redenen. Om te beginnen zijn er de achterstanden bij de IND, waardoor mensen te lang in de asielopvang blijven zitten. Daarnaast moeten we veel noodopvanglocaties sluiten, omdat ze tijdelijk zijn en de contracten aflopen. Naast die 41 locaties die dit jaar zijn geopend, moesten we er bijna evenveel weer sluiten. En ten derde: omdat gemeenten niet genoeg statushouders huisvesten, blijven zij noodgedwongen op opvanglocaties wonen. Momenteel wonen er ongeveer 19.000 statushouders op onze locaties, waarvan het merendeel al woonruimte toegewezen had moeten krijgen door de gemeente en al had moeten beginnen met inburgeren en integreren in een normale woonwijk.’
Valt het COA ook iets te verwijten? Drie jaar geleden liep bijvoorbeeld de oplevering van locaties in diverse Gelderse gemeenten vertraging op omdat de verbouwing langer duurde. Bij die gemeenten was de wil er wel, maar bleek het COA de remmende factor.
‘We zijn een grote organisatie en waar gehakt wordt vallen spaanders. Waar ook wij veel tegenaan lopen, is de problematiek rondom stikstof, netcongestie en bescherming van flora en fauna. Dat leidt vaak tot vertraging. En soms loopt een aannemer wat vertraging op. Maar daar hebben gemeenten en woningbouwcorporaties ook mee te maken. Daarin zijn wij niet anders. Sterker nog, wij zijn een stuk sneller dan corporaties en realiseren twee keer meer plekken dan de grootste corporatie in Nederland. We kunnen supersnel en flexibel bouwen. Met een druk op de knop wordt de volgende dag in een fabriek begonnen met de bouw van gestandaardiseerde woningen.’
Onlangs stemde de Eerste Kamer in met stabiele financiering voor asielopvang. Wat betekent dit concreet en waarom is dat zo belangrijk?
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.