Intimidatie en brandstichting: hoe moeten gemeenten reageren?

Twee gemeenten, twee heftige incidenten. In het Twentse dorp Geesteren is de auto van een Syrisch gezin in brand gestoken. De familie met jonge kinderen werd voor de vierde keer doelwit van intimidatie. In het Brabantse Engelen zijn woningen van voorstanders van een opvanglocatie voor minderjarige asielzoekers beklad. Wat moeten gemeenten in dit soort gevallen juist wel of juist niet doen?

‘Reageer meteen en draag dezelfde boodschap uit’

Stephan Reusken, regiomanager Twente bij VluchtelingenWerk Nederland: ‘We begeleiden het gezin in Geesteren al langer, we zijn vandaag ook bij ze. We bieden praktische hulp, we helpen bij het doen van aangifte, maar we zijn er vooral voor morele steun. We staan naast hen. Dit heeft zo’n enorme impact. Mensen zijn angstig.’

‘Omdat het al vaker is gebeurd, heeft de gemeente Tubbergen direct gezegd: wij pakken de regie. Dat is heel belangrijk. We dragen allemaal dezelfde boodschap uit: dit is onacceptabel en niet normaal. Dit moet je niet zomaar laten lopen. De burgemeester van Tubbergen heeft zich ook meteen heel helder uitgesproken. Het is belangrijk om hier meteen op te acteren. Zo’n incident raakt niet alleen het gezin, maar ook de buurt. Ook de mensen die het gezin vanaf het begin welkom hebben geheten. Iedereen schrikt hiervan. Daarom is het zo belangrijk dat iedereen stelling neemt. Je ziet dat niet alleen statushouders hiermee te maken krijgen. Ook mensen die zich uitspreken vóór samenleven krijgen ermee te maken. Onze Samen Leven-posters zijn op verschillende plaatsen beklad. Dat is ernstig.’

‘Wacht niet op de eerste steen door de ruit’

Annemarie van Hinsberg, programmaleider respectvol samenleven bij kennisinstituut Movisie: ‘Wacht niet op die eerste steen door de ruit. Dan is het handelingsrepertoire van bestuurders gewoon heel beperkt. We beschikken al jaren over kennis om dit soort situaties te voorkomen, maar die wordt nog veel te weinig door gemeenten benut. Gemeenten wéten bijvoorbeeld dat ze statushouders gaan huisvesten. Begin dan al met de buurt. Zorg dat je een verhaal hebt: waarom doen wij dit? Waar staan wij voor? Kom met feiten en haal desinformatie weg. Kijk ook welke spanningen er in een wijk leven en werk samen met politie, opbouwwerk, jongerenwerk, woningcorporaties, bewoners en sleutelpersonen.’

‘Niemand kan dit alleen. Juist door die samenwerking kun je vroeg signaleren en voorkomen dat spanningen escaleren. Waarom dit nog niet gedaan wordt? Er zijn wel mooie voorbeelden in het land, maar gemeenten zijn toch huiverig. Ze hebben geen zin in gedoe en schuiven dit als een hete aardappel voor zich uit. Totdat het mis gaat. En dan is iedereen in rep en roer. Bij situaties zoals afgelopen weekend is het belangrijk dat burgemeesters heel helder zijn. Het gaat hier gewoon om intimidatie en geweld. Wat nu vaak gebeurt, is dat dit soort incidenten worden behandeld als acties van de ‘boze burger’ die we moeten begrijpen. Dat is een glijdende schaal. En dan gaan ook andere mensen sympathie voelen voor degenen die geweld gebruiken, of ze sluiten zich daarbij aan. Ook politici moeten zich hiervan bewust zijn. Als zij intimidatie en geweld framen als uitingen van ‘boze burgers’, verschuift de norm. Je geeft zo ruimte aan dingen waar je geen ruimte aan wilt geven.’

‘Blijf als burgemeester persoonlijk betrokken’

Anko Postma, burgemeester van Tubbergen, waar Geesteren onder valt, werd zelf twee jaar geleden bedreigd en moest tijdelijk met zijn gezin verhuizen. Dit gebeurde na hoogoplopende spanningen rondom de komst van een azc. Postma: ‘Het is vreselijk dat dit gezin opnieuw wordt geraakt door een ingrijpend incident. Dat moet veel doen met een gezin dat juist probeert hier een nieuw bestaan op te bouwen. We hebben contact met hen en bekijken welke ondersteuning nodig is. Ook de buurt wordt hierdoor geraakt. Wanneer zo’n melding binnenkomt, komen direct de lijnen van veiligheid, zorg en communicatie bij elkaar. We werken samen met de politie, woningcorporatie en betrokken professionals en hebben oog voor het gezin én voor de omgeving. Ik vind het belangrijk dat mensen op zo’n moment ervaren dat de gemeente naast hen staat. Blijf als burgemeester persoonlijk betrokken en kijk breder dan het incident alleen. Gemeenten hebben een taakstelling voor de huisvesting van statushouders, maar iedere kern heeft ook een eigen geschiedenis, karakter en sociale samenhang. Daar moet je oog voor hebben en zorgvuldig bij aansluiten. In Geesteren heb ik veel waardering voor de inwoners die het gezin hebben ontvangen en laten zien hoe sterk noaberschap kan zijn. Dat is kenmerkend voor het dorp en het rijke verenigingsleven.’

‘Onvrede en protest zijn legitiem, strafbare feiten nooit’

Joost Keemink - Haane, bestuurlijk adviseur veiligheid en crisisbeheersing bij het Nederlands Genootschap van Burgemeesters: ‘Het is belangrijk om maatschappelijke onrust niet te verwarren met strafbare feiten. Geweld tegen personen of eigendommen, zoals bekladdingen, vernielingen, brandstichting of het ingooien van ruiten, is onacceptabel en vraagt om een stevige strafrechtelijke aanpak. Bestuurders hebben tegelijkertijd de verantwoordelijkheid om maatschappelijke spanningen vroegtijdig te herkennen en bespreekbaar te maken. Dat betekent: het gesprek aangaan met inwoners, uitleg geven over gemaakte keuzes, maar ook oprecht luisteren naar zorgen over bijvoorbeeld veiligheid, wonen of bestaanszekerheid. Juist door zichtbaar aanwezig te zijn en ruimte te bieden aan verschillende geluiden, kan verdere polarisatie worden voorkomen.’

‘Burgemeesters moeten voortdurend balanceren tussen verschillende belangen en grondrechten. Ze moeten ruimte bieden aan maatschappelijk debat en protest, en tegelijkertijd een duidelijke grens trekken bij intimidatie, bedreiging en geweld. Het risico van normalisering van geweld is een serieus aandachtspunt. Juist daarom is het belangrijk dat bestuurders consequent uitdragen dat onvrede en protest legitiem zijn, maar strafbare feiten nooit.’