Mensen met een licht verstandelijke beperking willen werken, maar drempels zijn hoog

Zeventig procent van de mensen met een licht verstandelijke beperking heeft geen betaald werk. Een groot deel van die groep kan en wil wel werken, maar zit vast in zorg of een uitkering. Het is voor hen lastig om de overstap te maken naar de arbeidsmarkt, zegt de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.

Werk is meer dan geld verdienen

Naar schatting hebben een miljoen mensen in Nederland een licht verstandelijke beperking (lvb). Het gaat om honderdduizenden mensen die potentieel kunnen en willen werken, maar bij wie die overstap niet lukt. Het is wel belangrijk voor veel mensen die stap te maken. ‘Werk is meer dan een bron van inkomen. Het biedt structuur, sociale contacten, eigenwaarde en de mogelijkheid om talenten te ontwikkelen. Betaald werk voegt daar financiële onafhankelijkheid en maatschappelijke erkenning aan toe’, staat in het vandaag verschenen adviesrapport van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS).

Uitdagingen

‘Het gaat hier niet om een kleine groep, maar een omvangrijke populatie die geen goede toegang heeft tot de arbeidsmarkt’, zegt RVS-raadslid Erik Dannenberg tegen Binnenlands Bestuur. De arbeidsmarkt is erg veranderd, onder andere door automatisering en de inzet van AI. ‘Er is een hogere prestatiedruk en de veranderingen gaan snel. Daarnaast moet je diploma’s hebben, sociaal en digitaal vaardig zijn. Veel mensen met een lvb hebben daar moeite mee. Het creëert een hoge drempel voor deze groep om betaald werk te gaan doen’, zegt Dannenberg, die eerder wethouder in Zwolle was.

Daarnaast zijn veel mensen met een lvb bang dat ze er financieel op achteruitgaan als ze gaan werken. Dannenberg: ‘Je raakt misschien wel je stadspas kwijt of de kwijtschelding van de waterschapsbelasting. In sommige gevallen zijn er wel veertig regelingen op inkomen. Wat gebeurt er als jij gaat werken? Voor jezelf, maar heeft het bijvoorbeeld ook invloed op de toeslagen van je ouders als je nog thuis woont?’

Lokettenjungle

Volgens het RVS-raadslid doen gemeenten al veel om deze mensen en de werkgevers te helpen. Toch ziet hij ook dat het beter kan. ‘Het is soms een lokettenjungle. Binnen de gemeente kunnen strikte scheidingen zijn tussen bijvoorbeeld werk, wonen, onderwijs en zorg, terwijl die sociale gebieden vaak samenhangen met elkaar’. Die scheiding van loketten wijt Dannenberg aan dat de interne processen en structuren van gemeenten vaak ingericht worden op de rijksstructuur.

Die domeinen hoeven niet zo strikt de rijksstructuur te volgen en moeten beter samenwerken. Dannenberg: ‘Je wordt goed geholpen als je één probleem hebt, maar als je meer problemen hebt en samenhangende hulp nodig is, gaat het vaak mis.’

Adviezen aan gemeenten

Hoe kan dat beter? ‘Vereenvoudig en verminder regelingen en loketten. Zorg dat mensen niet telkens opnieuw hun verhaal hoeven te vertellen aan verschillende organisaties. Eén aanspreekpunt moet verantwoordelijk zijn voor de coördinatie’, staat in het adviesrapport. Ook financieel is het beter budgetten te bundelen voor zorg en werk. ‘Maak het mogelijk om middelen uit de Wmo, Participatiewet, dagbesteding en participatie, gezamenlijk in te zetten als dat er aan bijdraagt om iemand duurzaam aan het werk te helpen’, adviseert de RVS.

Voor mensen met een lvb is het belangrijk dat de gemeente hen wegwijs maakt in de wirwar van regelingen en zo hun angst wegneemt. ‘Gemeenten moeten mensen met een lvb geruststellen: “Als je gaat werken, ga je er niet op achteruit”. Dat moeten ze uitleggen en waarborgen’, zegt Dannenberg. Zo kan een gemeente de financiële drempel verlagen om te gaan werken. Ook sociaal zijn er drempelverlagende maatregelen. Dannenberg: ‘Je moet iemand hebben waar je op terug kan vallen, bijvoorbeeld een begeleider of jobcoach’. Het is volgens de RVS van belang dat die hulp en begeleiding niet opeens wegvalt, maar langdurig is.

De drempels moeten niet alleen verlaagd en versimpeld worden voor mensen met een lvb, maar ook voor werkgevers. Wat kunnen gemeenten doen? ‘Probeer werk van werkgevers uit handen te nemen of te versimpelen. Wat gebeurt er als iemand achttien wordt? Of uitvalt? Welke risico’s loop ik als werkgever? Probeer werkgevers te ontzorgen’, adviseert Dannenberg. Tenslotte is het ook belangrijk het stigma dat ligt op mensen met een lvb zoveel mogelijk tegen te gaan. Dannenberg: ‘Het gaat hier om mensen met talent. Die kunnen groeien en vaak ontzettend loyaal zijn. Het is goed om dat duidelijk te blijven maken.’

Maatwerk en werkdruk

Is dit geen maatwerk wat de werkdruk van ambtenaren verhoogt? ‘Het gaat om een grote groep, niet om de uitzondering’, benadrukt Dannenberg. Het hoeft wat hem betreft niet meer werkdruk op te leveren, mits het proces goed wordt ingericht. ‘Als je met vier of vijf mensen moet overleggen over één inwoner, laat dat zien dat het proces niet goed werkt en het anders ingericht moet worden.’ Volgens het RVS-raadslid is dat vervolgens breed toe te passen, omdat deze problemen niet alleen voorkomen bij mensen met een lvb.

‘Van zorg naar werken en meedoen’

Dannenberg wil niet het standaardpleidooi doen dat er meer geld bij moet. ‘Dat is er genoeg. Maar het is wel nodig om de inzet van dat geld en het beleid te verleggen’, zegt hij. Met dit advies hoopt de RVS dat mensen met een lvb niet blijven hangen in de zorg of toeslagen, maar de overstap naar de arbeidsmarkt wordt versimpeld. ‘Het beleid moet veranderen’, zegt Dannenberg. ‘Van zorg naar werken en meedoen’.