Kritiek op kabinet: ‘Reikwijdte jeugdhulp niet ingeperkt’

Een kabinetsvoorstel om de reikwijdte van de Jeugdwet aan te passen, stuit op stevige kritiek van gemeenten en jeugdzorgaanbieders. Ondanks de titel doet vermoeden wordt volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de reikwijdte van de jeugdhulp helemaal niet ingeperkt. Ook brancheorganisaties Jeugdzorg Nederland, de Nederlandse ggz en Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland stellen dat de reikwijdte van de Jeugdwet niet wezenlijk wordt afgebakend en verhelderd.

Het kabinet wil met het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet ervoor zorgen dat jeugdhulp zo passend mogelijk wordt ingezet. Uitgangspunt is: lichte hulp als het kan, zwaardere zorg als het moet. Gemeenten worden verplicht een lokaal team in te richten waar jongeren en gezinnen laagdrempelig terechtkunnen, bijvoorbeeld met opvoedvragen. Deze teams fungeren als eerste aanspreekpunt en bieden zelf ondersteuning op school of in de wijk. Hulp wordt daarbij zoveel mogelijk in groepsverband geboden. Samen met ouders en jeugdigen kijken lokale teams breed naar de problematiek en stimuleren zij het aanpakken van onderliggende oorzaken.

Verplichte samenwerking

Verder wordt de samenwerking tussen lokale teams en scholen verplicht. Ook werkt het team samen met andere domeinen, zoals schuldhulpverlening en huis- en jeugdartsen. Bij het doorverwijzen naar jeugdhulp wordt de positie van deze teams ten opzichte van andere verwijzers versterkt. Ten slotte wordt geregeld dat lichte hulp voorliggend is aan zwaardere hulp.

Keuzes ontbreken

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) echter is kritisch over het voorstel. Hoewel de gemeentekoepel het met het kabinet eens is dat de situatie in het jeugddomein onhoudbaar is (één op de zeven jongeren ontvangt jeugdhulp), betwijfelt zij of het wetsvoorstel effectief zal zijn. Volgens de VNG ontbreekt het aan fundamentele keuzes over de inrichting van het stelsel.

‘Geen inperking’

Daarnaast stelt de VNG dat het wetsvoorstel niet doet wat de titel belooft: ‘de reikwijdte van de jeugdhulp wordt niet ingeperkt’, meent de VNG. Daarmee zou een kans worden gemist om het stelsel beheersbaar te maken en de meest kwetsbare jongeren tijdig passende hulp te bieden. De beoogde besparing acht de VNG op deze manier ‘volstrekt onrealistisch’.

‘Onduidelijk’ en ‘contraproductief’

Verder noemt de VNG de nieuwe verplichtingen voor lokale teams ‘onduidelijk’ en op onderdelen zelfs ‘contraproductief’. Gemeenten hebben volgens haar juist ruimte nodig ‘om te doen wat nodig is’. ‘Het wetsvoorstel creëert deze ruimte niet, integendeel. Het borduurt vooral voort op de huidige belemmerende kaders en kleurt de werkwijze van lokale teams op een onwenselijke manier in’, aldus de gemeentekoepel.

Rechtspositie

Ook brancheorganisaties Jeugdzorg Nederland, de Nederlandse ggz en Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland uiten stevige kritiek. ‘De reikwijdte van de Jeugdwet wordt niet wezenlijk afgebakend en verhelderd. Onduidelijk blijft wat onder basishulp, aanvullende en specialistische jeugdhulp wordt verstaan’, schrijven ze in een gezamenlijke reactie op het wetsvoorstel. Ook zou de rechtspositie van kinderen en gezinnen onvoldoende zijn gewaarborgd. ‘Het risico op ongelijkheid tussen gemeentes (‘postcodezorg’) blijft onverminderd groot, doordat de gemeentelijke beleidsvrijheid blijft bestaan en geen landelijke basisnormen zijn geformuleerd.’

Onduidelijk

De belangenorganisaties spreken eveneens van ‘onvoldoende wettelijke randvoorwaarden’ voor het vervullen van de beoogde rol van de lokale teams. Hoe (objectief) kan worden vastgesteld of een team inderdaad ‘stevig’ is, blijft volgens hen onduidelijk. ‘De huidige kaders bieden richting, maar laten nog veel ruimte voor interpretatie in de praktijk. Voor een goed functionerend stelsel is het van belang dat duidelijker wordt welke minimale kwaliteitseisen, expertise en capaciteit nodig zijn om deze rol daadwerkelijk te vervullen.’

Hervormingsagenda Jeugd

De Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd wees er eerder al op dat oplossingen voor problemen in gezinnen vaak buiten de jeugdhulp liggen. De VNG sluit zich daarbij aan en pleit voor een bredere aanpak van onderliggende oorzaken. Zonder extra inzet daarop, zal aanpassing van de Jeugdwet volgens de vereniging weinig effect hebben.