Hulp aan verwarde personen gaat lokaal soms verrassend goed

Het aantal meldingen van overlast door verwarde personen is sinds 2012 verdrievoudigd. In een in april verschenen rapport focust de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) op lokale initiatieven waar ondersteuning wel goed van de grond komt. ‘De gemeente heeft veel kaarten in handen om een stap naar voren te doen.’

Het aantal meldingen bij de politie van overlast door verwarde personen steeg van ruim 44.571 in 2012 naar 149.827 in 2024. Tegelijkertijd bleef het aantal patiënten met ernstige psychische aandoeningen (EPA) stabiel, namelijk ongeveer 250.000. ‘Misschien dat meer mensen zorgen uiten over hun buren’ zegt Scott Douglas, raadslid bij de Onderzoeksraad. ‘Maar het kan ook zijn dat we zoveel voorzieningen hebben afgebroken dat deze doelgroep sneller in de problemen komt.’

Wel succesvol

De veiligheid en het welzijn van EPA-patiënten staan in elk geval onder druk, constateert de OVV. In tegenstelling tot eerder onderzoek uit 2019 richt de onderzoeksraad zich nu niet alleen op hiaten in het systeem, maar op lokale praktijkvoorbeelden waar zorg en ondersteuning wel succesvol van de grond komen. Daarnaast worden de verhalen van enkele mensen met stevige problemen belicht die toch veiligheid en ondersteuning hebben gevonden.

Twente

Een van de initiatieven die aan de orde komt, is Streettriage, een domeinoverstijgend samenwerkingsverband tussen veertien Twentse gemeenten, de ggz-instellingen Dimence en Mediant, politie Oost-Nederland (district Twente), Ambulance Oost en Acute Zorg Euregio. Bij een melding over een persoon met verward gedrag gaan een politieagent en een ggz-verpleegkundige er samen op af. Op die manier wordt psychische ontregeling in een vroeg stadium herkend en de persoon in kwestie direct naar de juiste hulp toe geleid.

Friesland

Een ander initiatief dat belicht wordt, is het FACT+ gemeenteteam in Zuidwest Friesland. Daar werken de ggz, verslavingszorg en gebiedsteams van het sociaal domein nauw samen. Door korte lijntjes tussen de hulpverleners worden problemen snel opgemerkt en opgepakt.

Financiering

In het rapport wordt herhaaldelijk gewezen op het belang van samenwerking en domeinoverstijgende financiering. Maar dat is niet altijd makkelijk voor elkaar te krijgen, erkent Douglas. Volgens hem heeft het ministerie van Binnenlands Zaken daarin een rol. ‘Er zou van bovenaf verankerd moeten worden dat samenwerken de norm is in sommige delen van ons zorgstelsel’, zegt hij. Maar onmogelijk is het dus niet, zoals blijkt uit de succesvolle initiatieven. Douglas: ‘Er zijn twee vragen die daar niet meer gesteld worden, namelijk: wie gaat hierover? En wie moet dit betalen? In deze initiatieven wordt een gezamenlijke verantwoordelijkheid gevoeld voor het zorgen voor ondersteuning van de cliënt. De vraag die daar wél wordt gesteld is: wie van ons kan op dit moment het beste een stap naar voren zetten? Dat is echt een andere insteek.’

Bemoeizorg

Andere werkzame elementen die de initiatieven succesvol maken, zijn veel met elkaar overleggen en veel tijd investeren in het uitleggen aan andere partijen wat het doel is van het project en hoe er wordt gewerkt. De hulp van de ggz is onmisbaar, maar Douglas meent dat de gemeente veel kaarten in handen heeft om een stap naar voren te doen. Wat bijvoorbeeld echt goed geregeld moet zijn, is de inzet van bemoeizorg, vindt hij. Verder zou helder moeten zijn hoe een impasse in de samenwerking doorbroken kan worden. Douglas: ‘We hebben bewust niet opgeschreven dat de burgemeester de finale klap moet geven. Want ik kan me best voorstellen dat iedere gemeente dat zelf wil regelen. Maar ik zou als burgemeester en wethouder sociaal domein wel nagaan of daar afspraken over zijn gemaakt.’