Van uitkering naar scanauto: social return die beklijft

Een opdrachtnemer die zijn social return-verplichting invult met een tijdelijk uitzendcontract, voldoet keurig aan de eis. De uren kloppen, het dashboard kleurt groen, en na twaalf maanden zit de kandidaat weer thuis in de bijstand. Op papier is dat social return. In de praktijk is het een draaideur. Het kan anders. In Amsterdam rijden scanauto-chauffeurs die via social return instroomden, werkt een buurtconciërge op een van de grootste binnenstedelijke bouwprojecten van het land en vloeiden uit de tijdelijke huisvesting van de Tweede Kamer vaste contracten voort.

Social return on investment (SROI) is een uitvoeringsvoorwaarde of gunningscriterium bij overheidsopdrachten, waarbij de opdrachtnemer een deel van de opdrachtwaarde inzet voor de arbeidsparticipatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Of het instrument werkt, hangt af van waarop wordt gestuurd: uren of duurzame plaatsing.

Waarom telt een uur niet hetzelfde als een baan?

De meeste SROI-kaders sturen op ingezette uren of euro’s. Daardoor tellen een begeleide plaatsing met duurzame uitstroom en een kaal uitzendcontract zonder perspectief even zwaar mee. Wie alleen uren telt, beloont onbedoeld de goedkoopste invulling, niet de beste. In het interview met Giancarlo Carboni (Bureau Social Return, gemeente Amsterdam) klonk eerder dit jaar dan ook de oproep: beloon wat werkt. De rekening van de goedkoopste invulling komt terug bij de gemeente, als hernieuwde uitkeringslasten.

Hoe ziet sturen op duurzame plaatsing eruit?

Als een keten van werving, begeleiding en doorstroom naar een vast dienstverband, met plaatsingsresultaat als norm. Drie voorbeelden uit de uitvoeringspraktijk van GreenFox Social Return laten zien hoe dat werkt.

In Amsterdam verzorgt GreenFox samen met Q-Park het parkeerbeheer van de gemeente. De scanauto-chauffeurs zijn kandidaten die via social return instroomden: een volwaardige functie met perspectief, geen tijdelijke invulling. Op de Oranje Loper, het project dat negen bruggen en straten in het hart van Amsterdam vernieuwt, is een via social return geplaatste buurtconciërge inmiddels het gezicht van het project in de buurt. En bij de tijdelijke huisvesting van de Tweede Kamer stroomden het merendeel van de kandidaten na hun traject door naar een vast contract.

De gemene deler is begeleiding. Een loopbaancoach en jobcoach ondersteunen kandidaten gedurende het hele traject, ook bij praktische zaken als financiën en kinderopvang. Juist die randvoorwaarden bepalen of iemand uitvalt of doorzet.

Wat kunnen gemeentelijke inkopers hiermee?

Het verschil zit niet in méér verplichting, maar in slimmere sturing. Drie stappen vragen geen beleidswijziging. Weeg duurzame plaatsing en begeleiding zwaarder dan gerealiseerde uren. Vraag wat er ná het contract met de kandidaat gebeurt: uitstroom naar een dienstverband is het echte resultaat. En benut de eigen werk- en inkomensafdeling als vindplaats van kandidaten.

Social return als gunningscriterium biedt daarvoor de meeste ruimte: inschrijvers concurreren dan op de kwaliteit van hun plan, waar bij een uitvoeringsvoorwaarde een vast percentage geldt. Voorwaarde is wel dat de opdrachtgever naderhand handhaaft op wat is toegezegd. Een toezegging zonder monitoring is een intentie, geen resultaat.

Social return is nooit bedoeld als administratieve exercitie, maar om mensen duurzaam aan het werk te helpen die dat op eigen kracht niet lukt. Wie stuurt op dat doel haalt uit hetzelfde instrument een veelvoud aan maatschappelijke waarde. Hoe het instrument in de basis werkt, staat in dit overzicht van social return.