Waar gemeenten in 2023 nog vaak kozen voor een aanbesteding zonder selectie op de economisch meest voordelige inschrijving (EMVI), is deze werkwijze in 2025 en 2026 sterk op zijn retour. Tegelijkertijd neemt het gebruik van onderhandse procedures toe. Daarbij sluit een gemeente rechtstreeks een contract met een aanbieder zonder oproep tot concurrentie en zonder publicatie van de aanbesteding.
Gemeenten nemen afscheid van aanbesteden zonder EMVI
Een inkoopprocedure waarbij de gemeente vooral zelf het contract en de voorwaarden opstelt, is tegenwoordig het populairst
Hoe gemeenten het sociaal domein inkopen en vormgeven
Inkopen en contracteren zijn voor gemeenten belangrijke instrumenten om jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning te organiseren. Hoe is dat de afgelopen jaren veranderd?
In deze serie belicht Binnenlands Bestuur, op basis van de monitor gemeentelijke zorginkoop van het Public Procurement Research Centre (PPRC), de belangrijkste trends en ontwikkelingen in de gemeentelijke zorginkoop.
Vandaag het vierde en tevens laatste deel: inkoopprocedures
Lees hier deel één: ontwikkelingen in de bekostiging
Lees hier deel twee: contractduur Wmo en jeugdhulp wordt steeds langer
Lees hier deel drie: ontwikkelingen in (inkoop-)instrumenten
Net als andere aspecten van gemeentelijke zorginkoop zijn ook inkoop- en aanbestedingsprocedures trendgevoelig. Uit de monitor van het Public Procurement Research Centre (PPRC) blijkt dat gemeenten in 2015 vooral kozen voor twee procedures: de dialooggerichte procedure, ook wel bekend als bestuurlijk aanbesteden, en het zogenoemde Zeeuws model.
‘Typisch open house’
Bij bestuurlijk aanbesteden stelde de gemeente samen met soms wel twintig zorgaanbieders de contractvoorwaarden op. Volgens PPRC is dit ‘typisch een open house-procedure’, omdat uiteindelijk alle aanbieders die aan de eisen voldeden een contract kregen. In het Zeeuws model lag het initiatief juist bij de gemeente, die zelf de voorwaarden vaststelde. Aanbieders konden zich vervolgens via een lichte inschrijfprocedure aansluiten.
Heropleving
De enige serieuze selectieve aanbestedingsvorm was destijds de openbare procedure, een variant van de klassieke aanbesteding zoals die ook buiten het sociaal domein wordt toegepast. Toen de populariteit van open house rond 2020 afnam, zag PPRC een heropleving van deze traditionele aanbestedingsvorm.
Kwaliteit
Volgens het onderzoekscentrum bleek klassiek aanbesteden echter niet altijd goed aan te sluiten bij de praktijk van het sociaal domein. De kwaliteit van zorgaanbieders laat zich immers niet altijd aflezen aan de kwaliteit van hun offerte. ‘Een goede zorgaanbieder is niet altijd goed in het schrijven van offertes of inschrijvingen. En andersom geldt ook: partijen met een hele goede inschrijving maken deze niet altijd waar’, is te lezen in de analyse.
Ruimte Aanbestedingswet
Vanuit het programma Inkoop en Aanbesteden van het ministerie van Volksgezondheid kwam daarom een handreiking om binnen de grenzen van de Aanbestedingswet, die meer ruimte biedt voor inkoop van zorgdiensten, aan te besteden zonder het gebruik van gunningscriteria. De gemeente kan met deze zogenaamde SAS-zonder-EMVI-procedures via onderhandelingen tot contracten komen met aanbieders. SAS staat voor Sociale en Andere Specifieke diensten.
Volgens PPRC was deze procedure in het eerste jaar meteen erg populair onder gemeenten. Dat had deels te maken met de gesponsorde adviestrajecten om deze procedure te hanteren.
Minder behoefte
Maar de populariteit bleek van korte duur. In 2025 en 2026 nam het gebruik van SAS-zonder-EMVI weer sterk af (zie tabel 1.). Gemeenten grijpen steeds vaker terug op het Zeeuws model. Opvallend is dat het dialooggerichte inkopen bij open house is verdwenen. PPRC verklaart dit door de toegenomen kennis van gemeenten over de zorgdiensten die zij inkopen, waardoor minder behoefte bestaat om contracten samen met aanbieders vorm te geven.
Tabel 1.
© Bron: Monitor gemeentelijke zorginkoop 2015, 2020, 2023, 2025 en 2026. Enkel de populairste procedures zijn weergegeven
Klik om te vergroten
Subsidie
Daarnaast signaleert PPRC een bescheiden aandeel subsidieprocedures, al plaatst het onderzoekscentrum daar een kanttekening bij. Tussen 2023 en 2026 zijn namelijk zorgvormen aan de monitor toegevoegd die vaker met subsidieprocedures worden gecontracteerd.
Onderhands zonder concurrentie
Verder neemt het gebruik van onderhandse procedures toe. Daarbij sluit een gemeente rechtstreeks een contract met een aanbieder zonder oproep tot concurrentie en zonder publicatie van de aanbesteding. Hoewel deze aanpak niet is toegestaan als er meerdere gegadigde aanbieders (kunnen) zijn, ziet PPRC dat gemeenten deze procedure doorgaans toepassen voor diensten waarvoor feitelijk geen markt is.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.