Gebrek aan erkenning helpt overbelaste mantelzorger niet

Werkende mantelzorgers stuiten bij het aanvragen van zorg of hulpmiddelen voor hun naasten regelmatig op wantrouwen en tegenwerking bij gemeenten. Dit gebrek aan erkenning helpt de overbelaste mantelzorger niet. Dit blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de Vrije Universiteit Amsterdam.

Zware last

Ruim 2,7 miljoen mensen in Nederland combineerden in 2024 een betaalde baan met mantelzorg: hulp aan een bekende met gezondheidsproblemen. Met name werknemers die meer dan vier uur per week kwijt zijn aan de zorg voor een naaste, hebben niet alleen behoefte aan meer flexibiliteit op het werk, maar ook aan minder van de administratie- en regeldruk. ‘De barrières waarop zij stuiten bij het aanvragen van verschillende soorten ondersteuning voor hun naaste leggen een zware last op hen’, blijkt uit het onderzoek Op zoek naar verbinding: perspectieven op het combineren van betaald werk en mantelzorg van het SCP en de Vrije Universiteit Amsterdam. Bij vrouwen gaat intensieve mantelzorg gepaard met een vermindering van de werkweek met gemiddeld twee uur, met gevolgen voor hun inkomen en pensioenopbouw.’

Strijd binnen systeem

Er komt veel op het bordje van werkende mantelzorgers terecht: het organiseren van zorg en ondersteuning vraagt veel tijd en de complexiteit van het Nederlandse zorgsysteem helpt daarbij niet. De wereld van indicaties, pgb’s en casemanagers is ingewikkeld. De administratie en de formulieren die jaarlijks weer opnieuw moeten worden ingevuld, vergen veel tijd. De strijd binnen het systeem die mantelzorgers moeten voeren om zorg of hulpmiddelen te regelen voor hun naaste is erg frustrerend en belastend.

Tegenwerking bij gemeenten

Naast de grote regeldruk stuiten mantelzorgers vaak op wantrouwen of tegenwerking bij gemeenten. Ze moeten geluk hebben met welke ambtenaar ze treffen, zeggen de mantelzorgers die voor het onderzoek zijn geïnterviewd. Gemeenten leren niet van elkaar en systemen werken nauwelijks samen, soms is de AVG een obstakel. ‘Dit ervaren mantelzorgers als buitengewoon frustrerend, verdrietig en belastend.’

'Het is gewoon een achterlijk systeem. .. Ik denk dat dit ook een heel groot deel van mijn burn-out is geweest…Ik was denk ik 20 uur bezig geweest met alleen maar het uitzoeken .. en dat is dan alleen nog maar het mailen, bellen, uitzoeken en het zorgen dat de goede mensen met elkaar in contact komen. (vrouw, zorg voor kind)', aldus een van de geïnterviewde mantelzorgers die uiteindelijk thuis kwam te zitten.

De onderzoekers benadrukken dat met name de mantelzorgers die intensieve zorg verlenen meer ondersteuning, betere toegang en meer erkenning vragen.

Werkgevers missen kennis

Uit het onderzoek blijkt dat werkgevers vaak bereid zijn om mee te denken met de mantelzorgende werknemer, maar dat de werknemer zelf het vaak lastig vindt om dit op het werk bespreekbaar te maken. Ze vrezen consequenties voor hun loopbaan of reacties van collega’s. Werkgevers hebben behoefte aan meer kennis en praktische tips over mantelzorgbeleid. Volgens de werkende mantelzorgers zijn werkgevers ‘onvoldoende op de hoogte van de complexiteit en veeleisendheid van vaak ongeplande zorgtaken en hoe ze hun werknemers daarin kunnen ondersteunen.’

De onderzoekers zien dat alle betrokken partijen behoefte hebben aan een gezamenlijke aanpak waarbij mantelzorg, werk en zorg veel meer samenwerken. Werkgevers en werknemers vinden dat het rijk een financieel vangnet moet inrichten om de werkende mantelzorger met bijvoorbeeld langer betaald zorgverlof te ondersteunen.

De verwachting is dat door de vergrijzing en tekorten in de zorg de komende jaren steeds meer mantelzorgers nodig zullen zijn. ‘Zonder een betere verbinding tussen werk, professionele zorg en beleid dreigt uitval van werkende mantelzorgers met intensieve zorgtaken, met grote persoonlijke en maatschappelijke kosten als gevolg.’