Tienduizenden burgers betalen onnodig voor gratis aanvraag toeslagen

Zo’n 50.000 mensen worden jaarlijks onnodig op kosten gejaagd doordat ze toeslagen aan vragen via bemiddelingssites; terwijl ze dat gratis zelf kunnen doen. En dat is slechts een van de tekortkomingen van het huidige stelsel, stelt de Inspectie belastingen, toeslagen en douane (IBTD) in een buitengewoon kritisch rapport over het toeslagenstelsel. De inspectie roept de staatssecretaris van Financiën op in te grijpen.

Het toeslagenstelsel is zo ingewikkeld dat burgers massaal hun toevlucht zoeken tot commerciële partijen die hen helpen bij het aanvragen van zorgtoeslag, huurtoeslag en andere inkomensondersteunende regelingen. Dat blijkt uit het rapport Het ongemak van complexiteit van de IBTD. De inspectie onderzocht in hoeverre Dienst Toeslagen het aanvraagproces laat aansluiten bij de behoeften van burgers.

Volledig gratis

Uit de cijfers van Dienst Toeslagen over 2022 blijkt dat jaarlijks zo'n 50.000 aanvragen voor toeslagen verlopen via commerciële bemiddelingswebsites. In het overgrote deel van de gevallen (85 procent) gaat het om een aanvraag voor zorgtoeslag. Opvallend daarbij is dat ongeveer de helft van de aanvragers 18 jaar oud is.

Het probleem is niet zozeer dat burgers een tussenpersoon inschakelen, zegt de Inspectie, want dat kan een bewuste keuze zijn. Zorgwekkender is wel dat een deel van hen zich er niet van bewust is dat ze met een commerciële partij te maken heeft, en dat ze voor een dienst betalen die bij Dienst Toeslagen volledig gratis is. Burgers kunnen een toeslag zelf aanvragen via het digitale portaal MijnToeslagen, via de Belastingtelefoon of aan de balie van een Belastingdienstkantoor.

Vaker hogere terugvorderingen

Het onbedoeld gebruikmaken van bemiddelaars heeft bovendien financiële consequenties die verder reiken dan de kosten voor de aanvraag zelf. Aanvragen die via bemiddelingsbureaus binnenkomen bevatten regelmatig onjuiste of onvolledige informatie. Daardoor vallen ze buiten het geautomatiseerde proces en moet Dienst Toeslagen ze handmatig corrigeren. Bovendien leiden zulke aanvragen vaker tot hogere terugvorderingen bij burgers op het moment dat de definitieve hoogte van de toeslag wordt vastgesteld.

De inspectie zegt te begrijpen dat soms ondersteuning nodig is bij het doen van een aanvraag in het ingewikkelde toeslagenstelsel, maar ‘het kan niet zo zijn dat daaruit een verdienmodel ontstaat dat mensen onnodig en onbewust op kosten jaagt.’

Minder zichtbaar

Volgens het rapport heeft de Dienst Toeslagen al stappen gezet om de praktijk terug te dringen. Zo is de dienst in gesprek gegaan met organisaties achter zoekmachines om advertenties van bemiddelaars minder prominent zichtbaar te maken. Volgens de inspectie is het echter onduidelijk waarom burgers überhaupt via betaalde tussenpersonen een toeslag aanvragen, en recente cijfers over de omvang van het probleem ontbreken. Daardoor valt niet te beoordelen of de genomen maatregelen voldoende effect hebben.

Fundamenteel ontoereikend stelsel

De inspectie benadrukt dat het probleem van de bemiddelingsbureaus slechts één symptoom is van een fundamenteel ontoereikend stelsel. Zolang toeslagen worden gebaseerd op geschatte inkomens en voorschotten, blijven burgers in onzekerheid over wat ze uiteindelijk moeten terugbetalen. Die complexiteit drijft mensen naar commerciële hulp. Dienst Toeslagen kan volgens de inspectie de problemen slechts beperkt wegnemen met verbeteringen in de uitvoering. Echte oplossingen vereisen politieke keuzes op stelselniveau, aldus de inspectie. De IBTD schetst drie mogelijke richtingen: toeslagen toekennen op basis van actuele inkomensgegevens, toeslagen via het belastingstelsel verstrekken, of inkomensondersteuning onderbrengen in de sociale zekerheid.