Staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ziet op dit moment onvoldoende bewijs dat een landelijk gratis bibliotheeklidmaatschap leidt tot meer gebruik en een grotere maatschappelijke impact van de bibliotheek. Dat schrijft zij in een Kamerbrief van 24 april, als reactie op het rapport Toegang zonder drempels van onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF).
Gratis bibliotheekpas: lokaal ja, landelijk nee
Er komt geen landelijk gratis bibliotheeklidmaatschap. Volgens staatssecretaris Tielen is er onvoldoende bewijs dat dit effectief is.
Voorwaardenscheppend instrument
AEF concludeert dat gratis lidmaatschap het aantal leden van de bibliotheek vergroot, maar dat er geen harde conclusies te trekken zijn over de effecten op het daadwerkelijke gebruik, zoals het lenen van boeken of deelname aan activiteiten. Gratis lidmaatschap is volgens de onderzoekers ‘vooral een voorwaardenscheppend instrument’ en de effectiviteit hangt af van een bredere aanpak per gemeente.
Tielen sluit zich daarbij aan. ‘Gratis lidmaatschap is geen doel op zich, maar een middel dat niet geïsoleerd moet worden ingezet,’ schrijft zij. Daarbij wijst ze op de financiële haalbaarheid. De ervaring met de invoering van gratis jeugdlidmaatschap in 2022 leert dat gemeenten gecompenseerd moeten worden, en daar is nu geen budget voor.
Initiatief van gemeenten
Intussen groeit het aantal gemeenten dat op eigen initiatief gratis lidmaatschap aanbiedt snel. Inmiddels kunnen volwassen inwoners in meer dan de helft van alle gemeenten gratis lid worden van de bibliotheek. Die lokale beweging juicht Tielen toe. Ze vraagt de Koninklijke Bibliotheek om de verschillende lokale varianten te monitoren, zodat beter zicht ontstaat op de effecten op langere termijn.
Lidmaatschap bij geboorte
Ook het automatisch bibliotheeklidmaatschap voor kinderen, waarvoor verschillende Kamerleden hebben gepleit, stuit volgens de staatssecretaris op bezwaren. Zo ontbreekt een wettelijke grondslag voor gegevensuitwisseling tussen bibliotheken en gemeenten, en is voorafgaande toestemming van ouders juridisch vereist. Automatisch lidmaatschap bij geboorteregistratie is daardoor niet mogelijk.
In dezelfde brief informeert Tielen de Kamer over de voortgang van de wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). Het wetsvoorstel dat gemeenten een zorgplicht oplegt voor toegankelijke bibliotheekvoorzieningen is in februari ingediend. Gemeenten ontvangen vanaf 2027 een structurele bijdrage en krijgen na inwerkingtreding een jaar de tijd om hier een meerjarenplan voor op te stellen.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.