Armoede en beperkte gezondheidsvaardigheden gaan hand in hand

Meer dan de helft van de Nederlanders heeft moeite met het vinden, begrijpen, beoordelen of toepassen van gezondheidsinformatie. Vooral informatie over gezondheidsbevordering blijkt lastig, net als het beoordelen van gezondheidsgerelateerde informatie. De grootste problemen doen zich voor onder mensen die moeilijk kunnen rondkomen, werkloos of arbeidsongeschikt zijn, en mensen met maximaal een diploma op het niveau van primair onderwijs, vmbo of mbo-1.

Dat blijkt uit een nieuw rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Voor het onderzoek vulden 11.441 Nederlanders een vragenlijst in over hun gezondheidsvaardigheden. Daaruit blijkt dat 52,8 procent van de bevolking problemen ervaart bij het omgaan met informatie over gezondheidsbevordering, ziektepreventie en gezondheidszorg.

Groot belang

Gezondheidsvaardigheden zijn de cognitieve, sociale en praktische vaardigheden die mensen nodig hebben om gezondheidsinformatie te vinden, te begrijpen, te beoordelen en toe te passen bij beslissingen over hun gezondheid. Volgens het RIVM zijn deze vaardigheden van groot belang. Ze bepalen in hoeverre mensen regie kunnen voeren over hun gezondheid en effectief gebruik kunnen maken van gezondheidszorg, ziektepreventie en gezondheidsbevordering.

Moeilijk rondkomen

De grootste problemen doen zich voor onder mensen die moeilijk kunnen rondkomen, werkloos of arbeidsongeschikt zijn, en mensen met maximaal een diploma op het niveau van primair onderwijs, vmbo of mbo-1. Twee derde van deze respondenten gaf aan problemen te ervaren, vooral met het beoordelen van gezondheidsgerelateerde informatie, en vooral in het domein gezondheidsbevordering.

Stress

Volgens de onderzoekers lijkt een beperkte gezondheidsvaardigheid het sterkst samen te hangen met ervaren armoede. Armoede en financiële stress kunnen tijd, energie, digitale toegang en cognitieve ruimte beperken, waardoor het lastiger wordt om gezondheidsinformatie te begrijpen en de weg in de zorg te vinden. Ook werklozen en mensen met primair onderwijs, vmbo of mbo-1 als hoogst behaalde opleiding rapporteerden vaker problemen. ‘Deze drie kenmerken (armoede, opleiding, werk) zijn niet onafhankelijk van elkaar en liggen in elkaars verlengde. Dit laat zien dat gezondheidsvaardigheden ingebed zijn in bredere sociale en economische omstandigheden’, is te lezen in het rapport.

Sociaal domein

De onderzoekers adviseren om beleid expliciet op sociale en economische kwetsbaarheid te richten. ‘De sterke samenhang tussen gezondheidsvaardigheden, armoede, opleiding en arbeidspositie laat zien dat gezondheidsvaardigheden niet losstaan van bredere sociale en economische omstandigheden. Daarom is een integrale beleidsaanpak nodig die verder reikt dan de zorgsector. Dit houdt in dat programma’s moeten worden ontwikkeld die gezondheidsvaardigheden koppelen aan armoedebestrijding, onderwijs en werk, zodat mensen in kwetsbare posities beter worden ondersteund. Dit vraagt om versterkte samenwerking tussen zorg, het sociaal domein, onderwijs en werkgevers’, aldus het RIVM.