De wijk-GGD’er als antwoord op verward gedrag

In zo’n tachtig gemeenten werken met een wijk-GGD’er, een professional die in actie komt bij meldingen over mensen met verward gedrag. De functie is in de eerste plaats bedoeld om de politie te ontlasten. Maar wijk-GGD’ers werken niet alleen nauw samen met agenten, maar hebben ook korte lijntjes met zorgverleners, wijkteams en de maatschappelijke opvang.

‘De samenwerking tussen veiligheid en zorg gaat niet vanzelf en de wijk-GGD’er springt juist in dat gat’, zegt Danisa Latuhihin, projectleider van het landelijk coördinatiepunt Wijk-GGD, dat is ondergebracht bij het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV).

Toename verward gedrag

Het aantal meldingen over mensen met verward gedrag blijft stijgen. De politie kreeg in de eerste helft van 2026 ruim 96.000 meldingen, een stijging van 17 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. In de meeste gemeenten nam het aantal meldingen toe. Van de twintig grootste gemeenten kende Zaanstad met ruim 50 procent de sterkste stijging. Alleen Almere liet binnen deze top twintig een lichte daling zien. Amsterdam registreerde met ruim 6.800 meldingen in het eerste half jaar het hoogste aantal.

Afnemende tolerantie

De groei hangt volgens Latuhihin samen met het tekort aan geschikte woonruimte voor mensen met complexe problematiek, aan plaatsen bij crisisdiensten, de lange wachtlijsten in de ggz en het beleid om mensen langer zelfstandig thuis te laten wonen. ‘Maar ook met de afnemende tolerantie in de maatschappij voor afwijkend gedrag’, stelt de projectleider. De gebrekkige samenwerking tussen het zorg- en veiligheidsdomein helpt evenmin.

Glaasje druivensap

Het gaat veelal om situaties die niet in de eerste plaats bij de politie thuishoren. Achter het verwarde of agressieve gedrag kunnen psychische problemen, verslaving, dementie of andere problemen schuilgaan. Ook een lichamelijke aandoening kan afwijkend gedrag veroorzaken. ‘Als de politie bij iemand terechtkomt die helemaal overstuur en agressief is, wordt er vaak repressief gehandeld’, vertelt Latuhihin. ‘Terwijl die persoon misschien een hypo door diabetes heeft, door suikertekort kan iemand ook heel agressief worden. Zo heeft iemand heeft meer aan een glaasje druivensap dan aan een rit naar het politiebureau.’ De meeste wijk-GGD’ers hebben een achtergrond als psychiatrisch verpleegkundige. ‘Die medische blik is heel belangrijk’, benadrukt Latuhihin.

Landelijke proef

De wijk-GGD’er vindt eigenlijk zijn oorsprong begin jaren negentig in Amsterdam, waar politie al nauw samenwerkte met hulpverleners. Vught begon later in 2015 met een pilotproject en introduceerde de functie wijk-GGD’er. Sinds een landelijke proef met dertien gemeenten in 2017 heeft de wijk-GGD’er zich snel over Nederland verspreid. Inmiddels zijn er naar schatting in tachtig gemeenten wijk-GGD’ers actief. Ze werken vanuit een gemeente, GGD of ggz-instelling en worden ook wel ‘wijk-ggz’er’ of soms ‘verbindingsfunctionaris veiligheid en zorg’ genoemd.

Meldpunt zorgwekkend gedrag

Ook de werkwijze verschilt. Soms gaat een wijk-GGD’er samen met de politie op een melding af. Vaker wordt een niet-acute melding doorgegeven en gaat de wijk-GGD’er later, bijvoorbeeld de volgende dag, bij iemand langs. Meldingen komen binnen via politie, een meldpunt voor verward gedrag, een woningcorporatie of een wijkteam, huisarts of het landelijk Meldpunt Zorgwekkend Gedrag.

Wanneer wel en wanneer niet?

Om de rollen zuiver te houden, is het volgens Latuhihin belangrijk dat de wijk-GGD’er alleen in actie komt wanneer er sprake is van overlast of een veiligheidsvraagstuk. Gemeenten die al langer met wijk-GGD’ers werken, hebben daarom vaak duidelijke afspraken gemaakt over welke situaties zij wel en niet oppakken.

Mandaat

Ook de financiering verschilt per gemeente. Veel wijk-GGD’ers zijn begonnen met een tijdelijke subsidie van ZonMw, een organisatie die onderzoek en vernieuwing in de zorg- en welzijnssector financiert. Daarna moeten gemeenten zelf op zoek naar geld, bijvoorbeeld uit budgetten voor openbare orde en veiligheid. Uit een enquête van het coördinatiepunt blijkt dat gemeenten vooral behoefte hebben aan duidelijkheid over de landelijke positie van de wijk-GGD. ‘Dat gaat ook over het mandaat, de taakafbakening en de samenwerking met andere partijen, zoals bemoeizorg en wijkteams’, aldus Latuhihin. Het landelijke coördinatiepunt werkt daarom samen met onder meer wijk-GGD’ers, ervaringsdeskundigen, de politie, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), woningcorporatievereniging Aedes, Hogeschool Saxion, de GGD en kennisinstituut Movisie aan richtlijnen voor de positionering en de structurele financiering van de functie.

Wie doet wat?

Volgens Latuhihin werken gemeenten vaak al samen met tal van organisaties en is er aan interventies geen gebrek. De uitdaging ligt vooral in de vraag wie wat doet, wanneer en hoe de samenwerking is georganiseerd. ‘Dat gaat niet vanzelf. Daar heeft de gemeente een regierol in te pakken.’