Financiën en een circulaire economie: onlosmakelijk met elkaar verbonden

Auteur kennisbijdrage: André Hekma, Sustainability lead Built Environment bij Arcadis.

We werken in Nederland hard aan de transitie naar een circulaire economie. Toch wordt deze transitie bemoeilijkt omdat we vastgeroest zitten in lineair systeem. Dit lineaire systeem meet vooral productie en omzet, wat kan leiden tot ongewenste effecten. Zo kan een overstroming positief lijken voor de economie door de kosten voor herstelwerkzaamheden, terwijl het voor bewoners juist een ramp is.

Een circulaire economie heeft geen eenduidige (financiële) manier van succes meten. In de bouw richten circulaire principes zich op bouwen met oog op hergebruik zoals modulair bouwen en losmaakbaar bouwen. Maar ook het verlagen van milieu-impact door biobased of met secundair materiaal te bouwen. Via de MilieuPrestatie Gebouwen (MPG) moet elk gebouw binnenkort voldoen aan een maximale milieu-impact. Beleggers leggen de lat al iets hoger met hun CO2-commitment en de DGBC heeft Paris proof waardes die op anderhalf graden sturen en geënt zijn op de wetenschap. Aan de andere kant brengen circulariteitsstandaarden zoals Het Nieuwe Normaal en de Building Circularity Index in kaart hoe circulair een gebouw is. Niet alleen op milieuprestatie maar ook op losmaakbaarheid, percentages biobased en flexibiliteit. Hele waardevolle instrumenten die meten hoe circulair we zijn, maar bij het brede publiek zeggen die waardes weinig. Willen we echt versnellen in onze transitie naar een circulaire economie dan moeten we dezelfde taal leren spreken. Helaas is de beste taal nog steeds die van euro's, dus laten we daarop aansluiten.

Drie tips om circulair beleid te vertalen naar euro's

1. Waardeer toekomstig hergebruik
   Reken met restwaarde om losmaakbaar en modulair bouwen financieel aantrekkelijk te maken.
   Losmaakbaar en modulaire bouwen creëert kansen voor restwaarde. Materialen die aan het einde van de levensduur nog te oogsten zijn, hebben waarde – mits we ze zo bouwen dat ze herbruikbaar zijn. Zet je als gemeente in op modulair bouwen, dan is dit zelfs nog beter voor je restwaarde. Nuance daarbij is wel dat bij restwaardeberekeningen alleen de materiaalprijs wordt gerekend. Maar bouw je met modules die hergebruikt worden, dan kun je ook het aandeel arbeid dat in de fabriek gedaan wordt meenemen in de restwaarde. Dat maakt circulair bouwen economisch aantrekkelijker.
2. Bouwen met lage milieudruk moet financiëel lonen
   De MPG legt een maximum aan milieu-impact per gebouw op — een nuttige ondergrens. Maar in de praktijk functioneert dit vaak als een verkapte lineaire subsidie: Hoe kan het dat we de milieu-impact wél kunnen meten én beprijzen in euro's, maar de vervuiler hier niet voor laten betalen. Grof genomen met nog een miljoen te bouwen woningen geven we 14,5 miljard subsidie weg aan een lineaire economie. Mijn advies: vertaal milieu-impact naar geld. Of creëer een fonds of mechanisme dat zorgt voor een level playing field. Gemeenten zoals Utrecht tonen al hoe een dergelijk instrument kan werken. Door kosten van vervuiling te internaliseren of via gerichte subsidies duurzame keuzes te belonen, maak je circulair bouwen financieel aantrekkelijker en eerlijker.
3. Maak afval duurder en secundaire materialen aantrekkelijker
   Onze economie is volledig ingericht op werken met primaire materialen en dus zijn hele ketens ook zo ingericht met regelgeving en certificeringen. Daarom is het toepassen van hergebruikte materialen vaak duurder – ieder project wordt een unieke casus. Wil je een écht circulaire economie dan moeten we af van afval. Substantieel beprijzen van het creëren van afval zet de markt aan tot slimmer en bewuster gebruik van secundaire grondstoffen. Dit maakt het aantrekkelijker om de bestaande bouw beter te benutten en sloop-nieuwbouw tegen te gaan.

Als je net als ik dagelijks werkt aan projecten waar milieu, sociale kwaliteit en financiën samenkomen, weet je dat alleen technische oplossingen niet voldoende zijn. We moeten de taal van besluitvormers spreken: euro’s. Dat maakt circulair bouwen niet alleen wenselijker, maar ook uitvoerbaar binnen gemeentelijke begrotingen en investeringskaders. Wel één grote disclaimer, dit is een transitiemiddel geen einddoel. Daar moeten we met elkaar toch wat anders voor verzinnen.