Witte rook voor warmtenet in Kerschoten

Wegens weinig vooruitgang staakte Binnenlands Bestuur in 2022 een halfjaarlijkse serie over het aardgasvrij maken van de Apeldoornse wijk Kerschoten. Maar zie: drie jaar later schaart de gemeenteraad zich bijna unaniem achter het investeringsbesluit voor een warmtenet. Terug naar Apeldoorn.

Witte rook

Kwam er eind vorig jaar alsnog witte rook uit Kerschoten! Na een ‘lang en intensief traject’ stemde de gemeenteraad (bijna) unaniem in met een definitief investeringsbesluit voor een warmtenet in de jarenzestigwijk. Apeldoorn stelt een krediet van bijna 30 miljoen beschikbaar voor het nieuw op te richten warmtebedrijf Warmte voor de Wijk. Wie had dat verwacht nadat Binnenlands Bestuur een serie over het aardgasvrij maken van de wijk in 2022 voortijdig moest staken: te weinig vooruitgang. En nu alsnog deze, volgens de gemeente Apeldoorn, ‘grote mijlpaal’ voor het project. Reden voor een nieuw bezoek.

Tweede wijk

Hoe zat het ook alweer? Kerschoten was de tweede wijk in de warmtetransitie die we een tijdje wilden gaan volgen. De eerste was in 2018 Overwhere in Purmerend. In totaal 95 huiseigenaren moesten daar op last van de gemeente hun vertrouwde gas verruilen voor stadsverwarming of een individuele all electric-variant. Uiteindelijk gingen 89 Purmerenders over en moest voor zes alsnog een gasnet light worden aangelegd. Het werd door de gemeente niettemin gevierd als een duurzame triomf.

Hordes

Als logisch vervolg kwam in 2021 Kerschoten in beeld. Net als Overwhere een pilot in het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW), maar dan met ongeveer 2.500 woningen dertig keer zo groot. Vlak naast de Apendoornse wijk lag een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rzwi), die de warmtebron moest worden van een ‘open duurzaam warmtenet’. Maar vanaf de start stapelden de uitdagingen zich op. ‘We hebben vele hordes moeten nemen, onderweg’, blikt wethouder Danny Huizer (energietransitie, GroenLinks) terug. ‘Ik denk dat we er wel 25 tot 30 tegenkwamen.’ Maar hoe traag het soms ook ging: ‘We hebben er altijd samen de schouders onder weten te houden’.

Zwarte cijfers

De eerste serieuze hobbel: de gemiddelde wijkbewoner bleek zo’n 20 procent lagere warmtebehoefte te hebben dan waar de gemeente vooraf rekening mee hield. Dat was mooi nieuws voor het milieu, maar minder goed nieuws voor de toch al onder druk staande businesscase van het warmtenet: de vraag daalde, immers, en daarmee werd het een stuk moeilijker om zwarte cijfers te schrijven.

Meevaller

Er deed zich een grote meevaller voor toen de lokale warmteleverancier Linthorst zich nog eens boog over de warmtepotentie van de rioolzuiveringsinstallatie. Wat bleek: het effluent kon naast de 2.500 woningen in Kerschoten ook nog zo’n 30.000 extra Apeldoornse woningen verwarmen – mits de gemeente daarvoor zou willen investeren in een nieuwe energiecentrale. De gemeente belastte Royal Haskoning DHV met een haalbaarheidsstudie met als slotsom: het kon. De Apeldoornse gemeenteraad maakte 3,5 miljoen euro vrij om er een casco van de nieuwe centrale van te laten bouwen. ‘Als je een groter warmtenet kan bouwen, wordt het natuurlijk allemaal meteen ook veel haalbaarder en betaalbaarder’, reageert gemeentelijk projectleider energietransitie Arno klein Goldewijk.

Optater

Maar voor de nieuwe centrale was een aansluiting nodig op het stroomnet. De nacht voordat het verzoek daartoe werd ingediend, ging het Gelderse stroomnet wegens netcongestie plotseling op slot. Klein Goldewijk: ‘Omdat de aanvraag een paar uur te laat was ingediend, kregen we van Alliander en Tennet nul op het rekest,  een gigantische optater. Hoe we het alsnog voor elkaar hebben gekregen, is een lang verhaal. Dat zal ik je maar besparen.’

Oplossing

Waar kon de al die extra warmte van de rioolzuiveringsinstallatie nu voor worden ingezet? Aan de overzijde van Kerschoten ligt de wijk Zuidbroek, met 2.500 woningen. Klein Goldewijk: ‘Die huizen zijn aangesloten op een warmtenet met als bron de biomassa van een waterschap. Maar het waterschap had al aangegeven dat vanwege veranderingen in het productieproces die bron eindig zou zijn. Nou, het is niet makkelijk gegaan maar de partijen hebben elkaar gevonden. Er ligt nu een private overeenkomst dat de rioolzuiveringsinstallatie ook warmte gaat leveren aan Zuidbroek. Zo kwam er in een keer een oplossing voor het gat in de businesscase van het warmtenet Kerschoten.’

Kookkar

De gemeente Apeldoorn werd voor 50 procent aandeelhouder van het warmtebedrijf. De andere helft is van het Gelders Warmte Bedrijf, eigendom van Alliander en de provincie Gelderland, waarmee het warmtenet dus volledig in publieke handen is. Zal die wetenschap de Kerschotenaren overtuigen om de overstap van het gas straks ook daadwerkelijk te gaan maken? Klein Goldewijk: ‘Natuurlijk hebben we als gemeente last van de beeldvorming in de media over warmtenetten. Dat het allemaal duurder zou zijn dan gas en dat je aan een aanbieder vast zou zitten.’ Om ook een ander, positiever verhaal te vertellen, zijn er al jaren ‘ambassadeurs’ in de wijk actief en gaat de gemeente met een ‘kookkar’ de wijk in, waar bewoners zelf kunnen ervaren hoe eten bereiden op een inductieplaat werkt.

Argument

Maar wat wordt het argument als de gemeente vanaf 2 maart bij de wijkbewoners gaat aanbellen om ze over de overstap te polsen? ‘Ik hoor bij een groene partij’, begint wethouder Huizer. ‘Vanuit klimaatoogpunt kan iedereen de voordelen van het warmtenet bedenken. Kijk ook eens naar de invloed van de huidige geopolitieke spanningen op de gasprijs. En door de strenge winter in de VS wordt er vandaar ook minder LNG-gas geëxporteerd.’ Maar kijken de mensen in Kerschoten niet vooral naar hun portemonnee?

Woningonderzoek

Klein Goldewijk: ‘We bieden een woningonderzoek aan door een onafhankelijk bureau dat de woning onderzoekt op aansluiten op het warmtenet of een warmtepomp, in vergelijking met het huidige aardgascontract van de eigenaar. Daarachteraan bieden we een gesprek aan om te helpen. We verwachten dat alle mensen met een eigen woning er niet op achteruit gaan ten opzichte van de huidige situatie. En mocht de warmteprijs tegen de verwachting in toch hoger worden dan die van gas, dan zullen de wooncorporaties het verschil in vastrecht ten opzichte van aardgas voor hun bewoners de komende tien jaar bijpassen.’

Terecht punt

De vraag is of elke burger zo rationeel zijn of haar afweging zal maken. Wat doe je als gemeente tegen het negatieve sentiment dat rond warmtenetten hangt? Huizer: ‘Een terecht punt. Daarom ben ik zo blij dat de gemeenteraad zich met 33 stemmen voor en 4 tegen massaal voor het warmtenet heeft uitgesproken, waardoor het in de verkiezingstijd geen groot onderdeel van de campagne wordt.’

Behoedzaam

Klein Goldewijk: ‘Een woningbezitter heeft ook nog steeds de mogelijkheid om met all electric voor een individuele oplossing te gaan.’ Maar als 70 procent van de huurders van een woningcorporatiecomplex instemt met een warmtenet, gaat iedereen van dat complex ernaar over.’ En verder benadrukt de gemeente voorlopig behoedzaam te werk te willen gaan, zonder bewoners met een dwingende keuze meteen het mes op de keel te zetten. ‘Nee, dat gaan we niet doen’, benadrukt Klein Goldewijk. ‘Maar we zullen op den duur natuurlijk wel een beetje door laten klinken dat iedereen moet kiezen. Op dat punt is er met de Wet collectieve warmte ook echt iets veranderd in vergelijking met toen we toen we vijf, zes jaar geleden in Kerschoten begonnen. Nu hebben als gemeente de aanwijsbevoegdheid per wijk. De vrijblijvendheid die er nu nog is, die gaat er in de toekomst als de warmtewet echt van kracht wordt wel vanaf.’