Gemeenten willen zekerheid over klimaatgeld

Gemeenten verkeren nog in onzekerheid of de met het rijk afgesproken klimaatmiddelen na 2026 ook daadwerkelijk worden uitgekeerd. Daardoor dreigt de lokale energietransitie te vertragen, schrijft de VNG in een position paper voorafgaand aan het debat over de begroting van het ministerie van Klimaat en Groene Groei op 10 en 12 februari.

SPUK's

Voor 2026 is nog een bedrag van 750 miljoen euro voor de medeoverheden uitgeruimd. Volgens eerdere afspraken zou dat moeten oplopen tot 795 miljoen in 2030. Maar sinds kabinetsbreed werd afgesproken het aantal SPUK’s te verminderen en te verruilen voor een decentralisatie-uitkering in het gemeentefonds, werd tot dusverre alleen het bedrag voor 2026 overgeheveld.

Onzekerheid

‘Door de terughoudende opstelling van de minister verkeren gemeenten in onzekerheid of de middelen de komende jaren ook daadwerkelijk worden uitgekeerd en overgeheveld’, schrijft de VNG. ‘En dat de minister dus niet alsnog een korting toepast op de middelen zoals eerder is gebeurd.’ Als gevolg daarvan zouden gemeenten geen personeel aannemen en geen kennis opbouwen om wijken van het aardgas te halen.

Uitgesloten

Verder ziet de VNG dat verschillende subsidie-instrumenten rond de energietransitie soms tegen elkaar in werken. ‘In gebieden waar een warmtenet is gepland of al wordt uitgerold, kunnen bewoners momenteel ook subsidie ontvangen voor individuele warmtepompen. (…) Bewoners investeren zo in een warmtepomp, terwijl hun woning op korte termijn kan worden aangesloten op een collectief warmtenet. Dit is inefficiënt en leidt tot ondoelmatige publieke uitgaven.’ Volgens de VNG dienen warmtepompsubsidies te worden uitgesloten in door gemeenten aangewezen warmtenetgebieden.

Startmotor

Ook zou de Warmtenet Investeringssubsidie (WIS) beter op de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Woningen (SAH) moeten worden afgestemd. ‘Dit jaar hebben warmtenetten een WIS ontvangen, maar liepen vervolgens vast omdat de SAH niet meer beschikbaar was voor huurwoningen. Terwijl de SAH in veel gevallen de startmotor van het warmtenet is. Dit gebrek aan samenhang tussen regelingen in een gebied vergroot het risico op uitstel en hogere kosten.’ Ook zou het leiden tot verlies aan vertrouwen bij bewoners.

Garanties

Daarnaast acht de VNG financiële garanties vanuit het rijk voor warmtenetten ‘cruciaal’. Nu lopen lokale investeringen ver voor de baten uit. ‘Warmtebedrijven en gemeenten moeten daardoor veel risico lopen voor het realiseren van warmtenetten. Deze risico’s gaan ten koste van de betaalbaarheid. Een ruimhartige en flexibele garantieregeling is nodig om (financierings-)kosten aanzienlijk te verlagen en betaalbaarheid binnen bereik te houden.’ Volgens is de VNG is voor een dergelijke garantieregeling na 2028 aanvullend 625,5 miljoen euro nodig.