Waterbeheerders bezorgd over aanpassing KRW voor mijnbouw

Met oog op de energietransitie zal er in Europa meer mijnbouw gepleegd moeten worden om de nodige grondstoffen te delven, zoals lithium in Duitsland. Om de vergunningverlening te versoepelen overweegt de Europese Commissie dit najaar een wijziging aan te brengen in de Europese Kaderrichtlijn Water. Volgens de mijnindustrie legt deze waterwet beperkingen op die niet noodzakelijk zijn om de waterkwaliteit te bewaken. Maar waterbeheerders in de benedenstroomse delta die Nederland nu eenmaal is vrezen de gevolgen. Woensdag houdt de Tweede Kamer een rondetafelgesprek met belanghebbenden.

De vaste Kamercommissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft D66-Kamerlid Marieke Vellinga-Beemsterboer vorig jaar aangewezen als de rapporteur voor de geplande herziening van de KRW, een wijziging die samenhangt met het RESourceEU-actieplan dat de Europese Commissie eind vorig jaar naar buiten bracht. Een belangrijk doel van dit actieplan is minder afhankelijk worden van China voor de productie van bijvoorbeeld batterijen.

Lithiumwinning

Op hetzelfde moment als het actieplan, maakte de Europese Commissie bekend dat de Europese Investeringsbank 250 miljoen euro stopt in de lithiumwinning door het Australische mijnbouwbedrijf Vulcan in Landau in de Duitse deelstaat Rijnland-Palts, vlakbij de Rijn. Het Nederlandse zoutbedrijf Nobian werkt al een paar jaar samen met de Australiërs, aan een pilotproject. Nog dichterbij Nederland stak de Europese Unie kortgeleden 26,1 miljoen euro in het nieuwe bedrijf cyclib, in de Duitse stad Dormagen. Dit bedrijf is een spin-off van de universiteit van Aachen, en wil grondstoffen van batterijen recyclen.

Bezorgd

Maar in haar eerste tussenrapport als rapporteur toont Kamerlid Vellinga-Beemsterboer zich bezorgd hierover. Na het voeren van gesprekken met waterbeheerders, de Europese Commissie en Europese politici schrijft ze: ‘Als de productie van de lithiumrecyclingfabriek in Duitsland doorgang vindt (…) betekent dat potentieel de verwerking van 60.000 ton elementair lithium. Als de afvalstroom 10 procent daarvan bevat, betekent dat voor de Rijn bij Lobith dat het huidige gehalte lithium van cirica 8 microgram per liter (dat vlak boven de gewenste waarde ligt) verdubbeld wordt naar 16 microgram.’

Dit kan worden voorkomen als het nieuwe bedrijf cyclib zou investeren in een kostbare zuivering. Het Kamerlid gaat er niet van uit dat het bedrijf dit doet, en voegt daarna toe: ‘Bespreking in de Rijncommissie biedt geen soelaas: die acht het niet zijn rol om lithium als Rijnvervuilende stof te benoemen.’

Kwetsbaarheid

‘De casus van lithiumrecycling in Duitsland illustreert de benedenstroomse kwetsbaarheid’, beschrijft ook RIWA-Rijn, de Vereniging van Rivierwaterbedrijven, in een position paper. De club vraagt om een Europese milieukwaliteitsnorm voor lithium: ‘Daarmee kunnen vergunningverleners tijdig sturen en kan onherstelbare schade worden voorkomen.’

Ook kennisinstituut Deltares noemt het risico van mijnbouw en specifiek de lithiumreycling in Duitsland: ‘Deze activiteiten leiden tot emissies, waaronder van zware metalen, die in de Rijn accumuleren en met de rivier Nederland binnenstromen’, staat in een eigen position paper. ‘Onderzoek geeft aan dat de vrachten van de metalen kobalt en nikkel die met de grote rivieren Nederland binnengebracht worden, viermaal zo groot zijn als de binnenlandse aanvoer.’

Dit heeft consequenties voor de drinkwaterwinning uit oppervlaktewater, waarvan vooral bewoners in het westen van Nederland afhankelijk zijn.

Kalimijnen

Het Havenbedrijf Rotterdam, dat in handen is van de gemeente Rotterdam en de Nederlandse staat, wijst op een historische traditie van buitenlandse industriële vervuiling waarmee Nederland worstelt. Al sinds 1984 voert het overleg met chemische industrieën in Duitsland en Zwitserland. ‘Daarnaast heeft het Havenbedrijf zo’n twintig jaar lang geprocedeerd tegen de lozingen door de Franse Kalimijnen.’ Het water en de bagger in de haven is dan ook schoner nu: begin jaren tachtig was de Rotterdamse baggerspecie ‘voor de helft verontreinigd’, en momenteel voor ‘minder dan 10 procent’.

Front-runner

Volgens milieutechnologen Huub Rijnaarts en Adriaan Mels, verbonden aan Wageningen University & Research, kunnen de lozingen van mijnbouw- en recyclingbedrijven door de bedrijven zelf goed gezuiverd worden. ‘De beschikbare waterzuiveringstechnologie is al zo ver en zal zich in snel tempo verder verbeteren door de toenemende winning van kritische materialen.’

Deze zuivering bij de bron zelf, en niet pas later bij een waterschap of drinkwaterbedrijf, voorkomt volgens beide hoogleraren dat de vergunningverlening kan vertragen. ‘Het Nederlandse bedrijfsleven is front-runner in deze technologieën’, voegen de twee met nadruk toe.